Πως να φτιάξεις πρόσφορο- και μια κατάθεση ψυχής....

Μια από τις πιο έντονες αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας, είναι αυτές που η γιαγιά μου ζύμωνε το πρόσφορο. Μια τελετουργία σχεδόν ιερή που ξεκινούσε από την προηγούμενη μέρα και όχι μόνο. 

Η γιαγιά μου- από όσο θυμάμαι- ξυπνούσε πάντα αξημέρωτα. Ήταν σχεδόν σκοτάδι ακόμα έξω. Μαζί της πάντα ξυπνούσα και εγώ. Όμως το έπαιζα κοιμισμένη γιατί αν καταλάβαινε ότι είχα ξυπνήσει με ανάγκαζε να κοιμηθώ και άλλο. Και εγώ δεν ήθελα. Περνούσα υπέροχα μαζί της. Την άκουγα σιωπηλή να ντύνεται και να πιάνει τα μακριά άσπρα μαλλιά της σε πλεξούδα και μετά σε κότσο. Φορούσε με ευλάβεια το μαντήλι στα μαλλιά της και κατέβαινε τις σκάλες να ξεκινήσει την ημέρα της. Τότε ήταν, που πεταγόμουν και εγώ από το κρεβάτι και έτρεχα ξωπίσω της για να την ακολουθήσω σε ότι κάνει. 

Πρώτα με μάλωνε γλυκά που ξύπνησα. Μετά με έστελνε να νυφτώ και να πλύνω τα δόντια μου ενώ η ίδια ετοίμαζε το πρωινό για όλους. Ο παππούς μου ήδη ξύπνιος να ακούει είτε εκκλησία στο ραδιόφωνο, είτε ειδήσεις. Το σπίτι ακόμα σκοτεινό μα τόσο ζεστό. Ήταν λες και μόνο τα φώτα και η παρουσία τους το ζέσταινε. Γάλα καυτό και με πέτσα φυσικά που μισούσα, και ζυμωτό ψωμί με βούτυρο και ζάχαρη για μένα, ελληνικό καφέ, ντομάτα, ελιές και ζυμωτό καψαλισμένο ψωμί για τον παππού. Μετά κινούσαν καθένας στις δουλειές τους. Εγώ η ουρά της γιαγιάς μου. 

Τις μέρες όμως που ήταν να ζυμώσει το πρόσφορο τις αγαπούσα ένα τι παραπάνω. Κινούσαμε απέναντι από το σπίτι στον εξωτερικό φούρνο της γιαγιάς μου. Ένα δωμάτιο μια σταλιά με μια γκρι ξύλινη πόρτα που για μένα ήταν λες και έκρυβε μέσα την μαγεία του κόσμου όλου. Όταν η γιαγιά μου ζύμωνε το πρόσφορο ήταν αυστηρή. Λιγομίλητη. Προσευχόταν από μέσα της ακατάπαυστα. Οι μόνες φορές που δυσανασχετούσε με την ακατάσχετη πολυλογία μου, αυτές. Μια γυναίκα μια σταλιά να παλεύει με δύναμη με ένα ζυμάρι σκληρό, να αγκομαχάει για να γίνει όσο το δυνατόν πιο λείο, πιο καλό. Όταν δε έφτιαχνε την σφραγίδα, νομίζω πως σχεδόν δεν ανάπνεε μέχρι να δει πως το σχέδιο αποτυπώθηκε καλά. Μετά, όσο το ζυμάρι φούσκωνε με την ησυχία του, η γιαγιά μου κουβαλούσε ξύλα- ακούραστη- να τα βάλει στο ξυλόφουρνο να ανάψει φωτιά για να ετοιμάσει τον φούρνο στην σωστή θερμοκρασία. Και αυτό ήταν μόλις η αρχή της ημέρας της... Όταν πια οι λειτουργιές έβγαιναν από τον φούρνο, τις κοιτούσε μια- μια με αμέριστη προσοχή και διάλεγε ΠΑΝΤΑ και ΜΟΝΟ την καλύτερη να πάει στην εκκλησία. Την τύλιγε με την ίδια ευλάβεια που ξεκινούσε από το ανάπιαμα κιόλας του προζυμιού, σε ένα λευκό πετσετάκι- αδυνατώ να θυμηθώ αν είχε κεντημένο σταυρό πάνω, πιστεύω όμως ότι είχε- και το πρωί που πηγαίναμε στην εκκλησία- πριν η καμπάνα χτυπήσει τρίτη φορά, αλλιώς πολύ αγχωνόταν η γιαγιούλα μου- φορούσε ένα από τα καλά της σύνολα, έπιανε τα μαλλιά της στον γνωστό κότσο, έπαιρνε και μια μικρή δερμάτινη τσάντα που είχε μέσα κέρματα για το παγκάρι και χαρτομάντηλα όλα και όλα και κινούσαμε δίπλα δίπλα με τα πόδια για την εκκλησία... 

Το έχω γράψει πολλές φορές, και ενώ ζούσε η γιαγιούλα μου, πως  αυτή ήταν που φύτεψε το σποράκι της αγάπης για τον Χριστό μέσα μου. Και, όπως έχω ξαναπεί, ήταν τέτοια η δύναμη του που φύτρωσε στην πιο άνυδρη εποχή μου. Όταν λοιπόν παντρευτήκαμε με τον Παναγιώτη, το πρώτο πράγμα που ζήτησα από την γιαγιά μου να με διδάξει πως έφτιαχνε το πρόσφορο. Και έτσι έγινε. Ξεκίνησα άμεσα- μάλιστα με προζύμι της γιαγιούλας μου. Θα έδινα πολλά για να έχω από αυτό το προζύμι τώρα. (όπως έχω ακόμα φυλαγμένο ελάχιστο από το πετιμέζι της. Νιώθω πως δεν θα το χρησιμοποιήσω ποτέ...) Με όσα περάσαμε ωστόσο με τον Παναγιώτη, με τις δύσκολες εγκυμοσύνες και τις απώλειες των μωρών μας, η σχέση μου με το πρόσφορο πέρασε από 40 κύματα. (όπως άλλωστε και η σχέση μου με τον ίδιο τον Θεό). Μετά ήρθε και η Συριγγομυελία που με δυσκόλεψε πολύ μέχρι να μάθω να ζω την καθημερινότητα μου με τα καινούργια δεδομένα- πέρασα από πολλά στάδια, έκανα πολλά λάθη και πολλές όχι τόσο καλές λειτουργιές για να φτάσω εδώ που είμαι σήμερα. Στο σημείο που μπορώ πλέον να μοιραστώ κάθε τι που με έμαθε η γιαγιά μου όλα αυτά τα χρόνια. Ιδίως την περίοδο της καραντίνας, παρότι μακριά μας πια, την ένιωθα πραγματικά δίπλα μου να με καθοδηγεί και να μου ξυπνά μνήμες σχετικές που είχα χάσει με την πάροδο των χρόνων. Αυτό θα κάνω λοιπόν σήμερα, σε αυτή την κατάθεση ψυχής στην ουσία- όχι τόσο δικής μου όσο της γιαγιάς μου- για να παροτρύνω και άλλες νέες γυναίκες να ζυμώνουν πρόσφορο, είναι μεγάλη ευλογία για της οικογένεια τους. Το πίστευε η γιαγιούλα, το πιστεύω και εγώ. 

Το πρόσφορο λοιπόν δεν είναι ένα απλό ψωμί. Είναι το ψωμί από το οποίο θα κόψει ο ιερέας για να γίνει σώμα και αίμα Κυρίου στην θεία Κοινωνία αλλά και αντίδωρα. Είναι λοιπόν ένας άρτος ιερός. Με αυτή ακριβώς την ψυχολογία πρέπει και να το ζυμώνουμε. Αυτό σημαίνει πως εκτός από καθαροί σωματικά φυσικά, πρέπει να είναι καθαρή και η ψυχή μας- να μην έχουμε βάρη μέσα μας που θα νιώθαμε πως έχουμε την ανάγκη να εξομολογηθούμε. Ιδανικά, τα σκεύη που χρησιμοποιούμε για το πρόσφορο, να είναι μόνο για το πρόσφορο αν υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Ιδανικά το πρόσφορο ζυμώνεται με προζύμι και μάλιστα από βασιλικό του Τίμιου Σταυρού. Η γιαγιά μου δεν πίστευε καθόλου στην μαγιά στο πρόσφορο- το ίδιο κάνω και εγώ- ωστόσο ακούω αρκετές γυναίκες που βάζουν. Δεν θα το συνιστούσα όμως. Τέλος, το καντηλάκι μας και το θυμίαμα καλό είναι να είναι καθημερινή συνήθεια/προστασία στο σπίτι μας ούτως ή άλλως, για το ζύμωμα του πρόσφορου όμως είναι σχεδόν επιτακτική ανάγκη. Πριν λοιπόν αναπιάσουμε το πρόσφορο μας, ανάβουμε το καντήλι μας, θυμιατίζουμε το σπίτι μας και λέμε την εξής προσευχή. 

"Κύριε, Σ'ευχαριστώ για αυτήν την άγια ώρα, που με τα αμαρτωλά μου χέρια μ' αξιώνεις να ζυμώνω τα πανάχραντα δώρα της αγάπης Σου. 

Κύριε, ευλόγησε τα, για να γίνουν καλά και ευπρόσδεκτα στο Άγιο Σου Θυσιαστήριο. 

Σε παρακαλώ να τα δεχθείς, όπως εδέχθης τη θυσία του Άβελ, την δοξολογία των ποιμένων, τα δώρα των Μάγων, τα δάκρυα του Πέτρου και του Ληστή την μετάνοια. Και ας με αξιώνεις να Σου τα προσφέρω πάντα ενσυνείδητα. 

Αμήν." 

Προσθήκη λεζάντας

Για το πρόσφορο χρειάζεται να έχετε τα εξής σκεύη- σύνεργα. 

• Μια μεγάλη πλαστική λεκάνη
• Μια μικρή πλαστική λεκάνη
• Ένα τάπερ μικρό για το προζύμι. 
• 2- 3 ταψάκια 20 εκατοστά διάμετρο και βάθος 6 εκατοστά. 
• σφραγίδα για πρόσφορο- ξύλινη. (η πλαστική δεν κάνει καθόλου καλή σφραγίδα) 
• γνήσιο κερί μέλισσας (σαν λαμπάδα μεγάλη της Ανάστασης) 
• Μερικά πανάκια λευκά (που να μην βγάζουν χνούδι) 
• Ένα όμορφο λευκό πανί- ιδανικά κεντημένο με σταυρό- για να τυλίγετε το πρόσφορο σας. 

Εάν δεν ξέρετε να φτιάχνετε προζύμι, δεν πειράζει. Είμαι σίγουρη πως κάποια γυναίκα από τον κύκλο σας έχει και θα χαρεί να σας δώσει λίγο. Εγώ πάντα έτσι το κάνω, εκτός από μια φορά που έφτιαξα δικό μου από το προζύμι που μοιράζετε την Κυριακή του Θωμά- πάλι με τις οδηγίες της Νεοκόρου στην εκκλησία. Εάν θέλετε να φτιάξετε κανονικό με βασιλικό από του Τίμιου Σταυρού δείτε πως εδώ. Το προζύμι είναι η καρδιά του πρόσφορου. Το φυλάμε στο τάπερ του μέσα στο ψυγείο. Αντέχει και δυο εβδομάδες χωρίς να το αναπιάσατε, μπορεί και τρεις μα μετά ξινίζει έχει πολύ έντονη μυρωδιά. Αν το αναπιάνετε κάθε βδομάδα θα σας αποζυμιώσει με πιο γρήγορα και εντυπωσιακά φουσκώματα. Εκτός λοιπόν από τα σκεύη που ανέφερα χρειαζόμαστε και τα εξής: 

• Αλεύρι κίτρινο ψιλό από σκληρό σιτάρι. (έχει τρομερή σημασία στην υφή μα και στην γεύση) 
• Το προζύμι μας
• αλάτι 
• νερό χλιαρό

Την προηγούμενη ημέρα από αυτή που θέλουμε να ζυμώσουμε αναπιάνουμε το προζύμι. Αυτό σημαίνει πως νωρίς το απόγευμα το βγάζουμε από το ψυγείο για να πιάσει θερμοκρασία και να "ζωντανέψει" πάλι. Το βράδυ ετοιμάζουμε μια κούπα ΧΛΙΑΡΟ νερό, (δεν θέλουμε να μας κάψει το προζύμι, προσοχή στην θερμοκρασία) και αν το τάπερ είναι αρκετά μεγάλο το αδειάζουμε μέσα στο προζύμι για να ξεκολλήσει πιο εύκολα από τα τοιχώματα. (εγώ χρησιμοποιώ ένα από αυτά που έχουν τα γιαούρτια του κιλού). Μόλις το προζύμι ξεκολλήσει το ρίχνουμε μαζί με τα 3/4 του νερού στην μικρή πλαστική λεκάνη. Με το υπόλοιπο του νερού και το χέρι μας ξεκολλάμε το προζύμι που είναι ακόμα κολλημένο στα τοιχώματα και το βάζουμε και αυτό στην λεκάνη. Ανακατεύουμε με έναν αυγογδάρτη μέχρι να ομογενοποιηθεί το μείγμα και μοιάζει με γάλα. Τότε ρίχνουμε σιγά σιγά αλεύρι και συνεχίζουμε το ανακάτεμα μέχρι το μείγμα μας να έχει την σύσταση του μείγματος pancakes ή ενός πιο υγρού κεικ. Το προζύμι μας είναι έτοιμο. Το σκεπάζουμε καλά με μεμβράνη, με μια χοντρή πετσέτα κουζίνας και το αφήνουμε όλο το βράδυ να κάνει τα μαγικά του. 

Την επόμενη μέρα σηκωνόμαστε όσο πιο πρωί μπορούμε. Πρέπει να υπολογίσετε μια μέρα που να μην εργάζεστε  διότι το πρόσφορο θέλει χρόνο να φουσκώσει. Θα δούμε πως το προζύμι μας έχει γεμίσει φουσκάλες. Αυτό σημαίνει πως είναι έτοιμο. Αδειάζουμε ένα κιλό αλεύρι μέσα στην μεγάλη πλαστική λεκάνη μας. Ζεσταίνουμε μια κούπα χλιαρό νερό. Κάνουμε μια γούβα στο αλεύρι μας και αδειάζουμε εκεί το προζύμι. Μετά βάζουμε το 1/3 της κούπας στην λεκάνη του προζυμιού, το αλάτι (εγώ βάζω δυο γερές τσιμπιές από χοντρό αλάτι, ψιλό νομίζω πως το ένα κιλό θα θέλει 2 κοφτά κουταλάκια) και ανακατεύουμε με το χέρι να λιώσει το αλάτι ενώ ταυτόχρονα μαζεύουμε με το νερό και το χέρι μας και το προζύμι που είναι κολλημένο στα τοιχώματα. Μόλις το κάνουμε, το αδειάζουμε και αυτό στο αλεύρι και ζυμώνουμε λίγο να δούμε πόσο νερό θα χρειαστεί το αλεύρι μας. Εμένα συνήθως παίρνει μια κούπα των 250 ml, πρέπει όμως να το ρίχνετε με επιφύλαξη και να ζυμώνετε γιατί κάθε φορά το αλεύρι μπορεί να είναι διαφορετικό. Θέλουμε ένα ζυμάρι σχετικά σφιχτό και δύσκολο λίγο στο ζύμωμα. Ζυμώνουμε λοιπόν για όση περισσότερη ώρα μπορούμε μέχρι να έχουμε ένα ζυμάρι ομογενοποιημένο. Αν δεν έχετε ξαναζυμώσει μην ανησυχείτε- είναι ένστικτό με έναν περίεργο τρόπο. Τότε σκεπάζουμε το ζυμάρι και το αφήνουμε για ένα τέταρτο να ξεκουραστεί. Στο μεταξύ ετοιμάζουμε τα ταψάκια μας. 

Σε αυτό το σημείο θα σας χρειαστεί και το γνήσιο κερί μέλισσας. Ζεσταίνετε τα ταψάκια σας για λίγο, είτε στο μάτι της κουζίνας, είτε στον φούρνο. Με προσοχή, εγώ τα πιάνω με μια τσιμπίδα, απλώνω στο ζεστό ταψί το κερί μέλισσας τόσο στον πάτο όσο και στα πλαινά. Θα το δείτε που απλώνει. Το κερί ΔΕΝ αφήνει καμία επίγευση, προστατεύει το ψωμί από το να κολλήσει και δεν λαδώνει όπως το ελαιόλαδο που καθιστά το πρόσφορο μας κακή επιλογή για την θεία Κοινωνία. Επίσης, η δράση του κρατά τουλάχιστον τρία ψησίματα, δηλαδή τρία ζυμώματα. Τα ταψιά αυτά δεν χρειάζονται πλύσιμο. Αν απλώσετε καλά το κερί βγαίνουν από τον φούρνο όπως μπήκαν. Εμένα το ένα μου ταψί, (όπως και η μεγάλη λεκάνη), είναι της γιαγιάς μου και είναι σαν καινούργιο.  Αφήνετε τα ταψιά να παγώσουν πάλι. 

Στο τέταρτο αναπιάνετε πάλι το ζυμάρι. Θα διαπιστώσετε αμέσως πως έχει μαλακώσει και ζυμώνεται πολύ πιο εύκολα. Το βγάζετε από την λεκάνη και το ζυμώνετε σε καθαρή επιφάνεια. Το αναδιπλώνετε με τις γροθιές σας ξανά και ξανά μέχρι να είναι η υφή του όσο το δυνατόν πιο λεία. Ιδανικά το ζυμάρι πρέπει να κάνει φουσκάλες. Μην στεναχωρηθείτε αν δεν κάνει- εγώ κανά δυο φορές το έχω κατάφερει- και πάλι θα βγει πολύ καλό το ψωμί, άλλωστε το πρόσφορο είναι πιο μεστό ψωμί. Τότε το κάνετε μια μεγάλη μπάλα, το σταυρώνετε και κόβετε ένα κομμάτι περίπου 400 γρ. ή όσο η γροθιά σας και το φυλάτε για προζύμι. Το χαρακώνεται σε σχήμα σταυρού και το αφήνετε και αυτό στην άκρη να φουσκώσει. Το υπόλοιπο ζυμάρι το κόβετε στην μέση. Βγαίνει η κάθε μπάλα περίπου 800 γρ. 

Ξαναζυμώνετε την κάθε μπάλα χωριστά. Καθώς το αναδιπλώνετε δημιουργήστε ένα στρογγυλό πατικωμένο σχήμα στο μέγεθος του ταψιού και τοποθετήστε τα μέσα. Τα πατάτε και άλλο ώστε να αγγίξουν τις άκρες του ταψιού και μετά "χαιδευόντας" τα,  τα ισιώνετε από πάνω όσο το δυνατόν περισσότερο ώστε να δεχθούν την σφραγίδα. 

Κάθε φορά ΠΡΙΝ  χρησιμοποιήσετε την σφραγίδα βάζετε αλεύρι μέσα στις εγκοπές της, πολύ καλά να γεμίσουν και το αδειάζετε το αλεύρι ξανά μέσα στην σακούλα του. Με πολύ προσοχή και αρκετή δύναμη πιέζετε την σφραγίδα στο κέντρο του προσφόρο. ΔΕΝ την τραβάτε απότομα. Την τραβάτε απαλά, απαλά ενώ γυρίζετε το ταψί γύρω γύρω. Μόλις είναι έτοιμο θα ξεκολλήσει μόνο του. Με μια οδοντογλυφίδα κάνετε δώδεκα τρύπες στην σφραγίδα- σε όλα τα σημεία που ενώνονται οι διαχωριστικές γραμμές της σφραγίδας και οι οποίες συμβολίζουν τους δώδεκα Αποστόλους. (Αλλά αποτρέπει και από το να σκάσει το ζυμάρι). 

Τις αφήνετε να φουσκώσουν. Εγώ τις βάζω πάντα μέσα στον φούρνο ξεσκέπαστες. Τον χειμώνα τον έχω προθερμάνει στους 50 βαθμούς για λίγο, το καλοκαίρι αφήνω απλά το φως του φούρνου ανοιχτό- ζεσταίνει και αυτό διακριτικά. Σε καλές συνθήκες θέλει δύο ώρες να φουσκώσει. Μπορεί να πάρει όμως και τέσσερις. Υπολογίστε πως πρέπει να διπλασιαστεί από το αρχικό μέγεθος. Επίσης, υπολογίστε και τον χρόνο που θέλει να ζεσταθεί ο φούρνος- μην τις αφήσετε μέσα μέχρι τελευταία στιγμή και πέσει το φούσκωμα περιμένοντας τον φούρνο να ζεστάνει. 

Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 170 βαθμούς- εννοείται χωρίς τις λειτουργιές μέσα-  εγώ δεν τις βάζω στον αέρα γιατί αρπάζουν γρήγορα. Θέλουν στην χαμηλή σχάρα περίπου 40 λεπτά μέχρι να πάρουν χρώμα πάνω κάτω. Ετοιμάζουμε ένα μείγμα σε φλυτζανάκι του ελληνικού καφέ με νερό και λευκό κρασί. Μόλις οι λειτουργιές ψηθούν, τις βγάζουμε και με ένα από τα λευκά πανάκια αλείφουμε το μείγμα πάνω στην επιφάνεια για να καθαρίσει η σφραγίδα από πιθανά αλεύρια και να γυαλίσει. 

Η λειτουργιά έχει σκληρή κόρα. Αυτό δεν τον θέλουν οι ιερείς, διότι τρίβει και δεν κόβεται για την θεία Κοινωνία. Μόλις λοιπόν τις βγάλουμε από τον φούρνο τις βάζουμε την καθεμία σε ένα πανάκι, το διπλώνουμε σαν φάκελο και τις βάζουμε- καυτές ακόμα- σε μια πλαστική σακούλα και κλείνουμε σφιχτά. Μόλις κρυώσουν, είναι μαλακές και έτοιμες να τις προσφέρουμε. 

Συνήθως οι εκκλησίες δέχονται τα πρόσφορα την προηγούμενη, μπορείτε όμως να τα πάτε και ανήμερα- αρκεί να πάτε νωρίς. Έχετε ετοιμάσει ταυτόχρονα ένα χαρτάκι στο οποίο θα γράφετε ονόματα υπέρ υγείας και υπέρ αναπαύσεως όπως και το όνομα της οικογένειας σας ώστε την επόμενη να πάρετε το ύψωμα σας. 

Βοήθεια σας που έλεγε και η γλυκιά μου η γιαγιά. Γιαγιούλα, αυτό είναι για σένα- ξέρω ότι παρακολουθείς. 

(Υ.Γ: Μια ακόμα λεπτομέρεια πολύ σημαντική για την γιαγιά μου και φροντίζω και το τηρώ με ευλάβεια. Σε όλα τα σκεύη που χρησιμοποιούμε μένει προζύμι ή ζυμάρι όσο καλά και να τα καθαρίσουμε κατά την διαδικασία. Αυτό κανονικά δεν επιτρέπεται να το πετάξουμε ούτε στο νεροχύτη. Όπως δεν επιτρέπεται να πετάξεις το αντίδωρο. Συνεπώς εγώ ξεκινάω γεμίζοντας νερό το τάπερ του προζυμιού το οποίο καθαρίζω καλά και όταν αδειάσει η μικρή λεκάνη, το αδειάζω σε αυτή. Την οποία επίσης γεμίζω με νερό, την καθαρίζω και μόλις αδειάσει και η μεγάλη λεκάνη, βάζω το νερό εκεί , την γεμίζω και αυτή, την καθαρίζω με το ίδιο το νερό το οποίο μετά αδειάζω σε μια γλάστρα μου. Ίσως υπερβολική λεπτομέρεια μα για μας ήταν και είναι σημαντικό και οφείλω να το μοιραστώ). 

Ο Χριστός και τα παιδιά...

Με αφορμή αυτό το υπέροχο κείμενο της Κατερίνας που πρέπει πραγματικά να διαβάσετε, βρήκα και εγώ το θάρρος να μιλήσω για κάτι που σκεφτόμουν καιρό, απλά δεν ήξερα αν έπρεπε ή όχι να μιλήσω για αυτό. 

Είχα αναφερθεί σε αυτή μου την ανησυχία στο #φωτογραφισετο_2017 τέλος του προηγούμενου μήνα και αφορούσε έναν λάθος χειρισμό που είχα σε κάποιο θέμα με τον Δημήτρη Γεράσιμο. Το λάθος είχε να κάνει σχετικά με την θρησκεία μας και αυτός ήταν και ο λόγος που δίσταζα να μιλήσω. 

Παρότι έχω αναφερθεί πολλές φορές στην πίστη μου και πόσο βαθιά είναι αυτή, παρότι έχω γράψει πως για μένα η μόνη αληθινή και ζωντανή θρησκεία είναι η Χριστιανική ορθόδοξη, παρότι έχω αναφερθεί στον δικό μου Άγιο Γεράσιμο και πόσα σημαίνει για μένα- ακόμα διστάζω να "πιάνω" τέτοια θέματα σε τούτη εδώ την διαδικτυακή γωνίτσα...

Γιατί όμως; Είναι τόσος ο φόβος μας μην φανούμε γραφικοί; Μήπως προσβάλουμε κάποιον άλλον που πιστεύει σε κάτι άλλο; Μην μας χαρακτηρίσουν θρησκόληπτους; Γιατί δεν διστάζουμε να μοιραστούμε πολλά άλλα- όχι όμως την βαθιά πίστη μας; 

Προσωπικά νιώθω δέος κάθε φορά που μιλάω για αυτό- νιώθω βλέπετε πολύ μικρή για να μιλάω για τόσο μεγάλα πράγματα. Όμως πρέπει να το κάνω. Πρέπει διότι πιστεύω βαθιά και το λιγότερο που μπορώ να κάνω είναι να το φωνάζω δημόσια. 

Παρότι λοιπόν μεγαλώνουμε το παιδί μας με βάση αυτή την πίστη μας, με γνώμονα την αγάπη του Χριστού, ως Ορθόδοξο Έλληνα Χριστιανό στην ουσία του- (αυτό σημαίνει να συμμετέχει πολύ συχνά στα Άχραντα μυστήρια, στις λειτουργίες της εκκλησίας μας, να κάνει την προσευχή του και τον σταυρό του, να είναι ευγενικός και δοτικός- όλα όσα αυτή προϋποθέτει)-  η φοβία μου όμως μην γίνει κάτι και φοβηθεί ή μισήσει αυτή ακριβώς την θρησκεία με έκανε να φάσκω και να αντιφάσκω... 

Τι εννοώ; Στις ερωτήσεις σχετικά με το μωρό που έχουμε χάσει όποτε αυτές προέκυπταν από την φωτογραφία του που έβλεπε, ήμουν απόλυτα "κυνική" μιλώντας για θάνατο και τίποτε περισσότερο. Όπως ακριβώς συμβουλεύουν άλλωστε οι ειδικοί ψυχολόγοι. Ούτε για Θεό που το ήθελε κοντά του, ούτε για αγγελούδια, ούτε για ουρανούς, ούτε για τίποτα. Παρότι μου έχει δείξει πολλές φορές το ίδιο το παιδί πως γνωρίζει πολλά περισσότερα από εμάς για τα αγγελούδια μας- δεν μπήκα στην διαδικασία να αμφισβητήσω την τακτική μου. 

Το γεγονός που με έκανε να συνειδητοποιήσω ξαφνικά πως κάτι δεν κάθεται καλά στην όλη αντιμετώπιση μου, ήταν στο θέμα αδελφάκι. Από την στιγμή που ο Δημήτρης Γεράσιμος εξέφρασε την επιθυμία για αδελφάκι και κάθε φορά μετά από αυτή- η απάντηση μου ήταν πως θα δούμε καταρχάς αν μπορεί η μαμά και αν μπορεί θα προσπαθήσουμε χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα τα καταφέρουμε. Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Μάλιστα είχα γράψει πόσο με ενοχλούσε να επικαλούνται τρίτοι σε αυτό το θέμα τον Θεό. 

Μέχρι εκεί όλα καλά. Το καμπανάκι χτύπησε μια μέρα που μου είπε όλο χαρά: "Μαμά, να ζητήσω από τον Χριστούλη ένα αδελφάκι;" Η σιωπή μου νομίζω πως κράτησε αιώνια- προσπαθώντας να σκεφτώ τι να πω- ενώ ταυτόχρονα άκουσα ξανά: "Τι λες μαμά, να το ζητήσω;"  Και απάντησα: "Μωρό μου, αυτά τα πράγματα τυχαίνουν ή δεν τυχαίνουν. Δεν έχει νόημα να ζητήσεις κάτι τέτοιο από το Χριστούλη" 

Μαχαιριά στην καρδιά μου η κάθε λέξη. Αλήθεια σας λέω. Μου χάλασε η διάθεση όλη την υπόλοιπη μέρα. Το δε συνοφρυωμένο βλέμμα του μωρού μου και η εκκωφαντική σιωπή του- η πιο δυνατή βοή στα δικά μου αυτιά... 

Και τότε το συνειδητοποίησα- επιτέλους. Τι έκανα λάθος; Πως γίνεται να τον μεγαλώνω ως Χριστιανό Ορθόδοξο και να του στερώ αυτό το δικαίωμα; Της προσευχής. Όταν δε σταμάτησε να θέλει να προσεύχεται το βράδυ, κατάλαβα πως είχε έρθει η ώρα να μιλήσω στον πνευματικό μου... 

Οι λόγοι που έκανα αυτό το λάθος, ειλικρινείς και με την καρδιά στην σωστή θέση. Δεν ήθελα ούτε να πληγωθεί, ούτε να μισήσει ή να φοβηθεί τον Θεό. Έκανα όμως μεγάλο λάθος. Το ένιωθα. Τι να του έλεγα όμως; Πως να του εξηγήσω πως η προσευχή είναι περίπλοκο πράγμα; Πως να του πω πως όσο και να πιστεύω- δεν σημαίνει πως όσα θέλουμε πραγματοποιούνται πάντα όπως τα θέλουμε; 

Ο χαρισματικός μου πνευματικός, μου έδωσε την λύση και ήταν τόσο απλή . Ο Θεός υπάρχει και ακούει πάντα. Μπορούμε να του ζητάμε ότι θέλουμε. Η απάντηση του μπορεί να είναι ναι, όχι ή και περίμενε. Το θέμα είναι πως πάντα Αυτός γνωρίζει τι είναι καλύτερο για τον καθένα μας. Όσο για τα αδέλφια του στον ουρανό; Όλα όσα του έχω πει αλήθεια είναι και δεν χρειάζεται να αλλάξει. Ωστόσο μπορώ να του αναφέρω πως εγώ πιστεύω πως η ψυχή τους υπάρχει και είναι στον παράδεισο. Και πως φροντίζουν για μας από εκεί. 

Τα παιδιά είναι ήδη τόσο κοντά στον Θεό. Φρέσκα ακόμη από Αυτόν, γνωρίζουν πολλά περισσότερα από εμάς. Και η προσευχή τους έχει διπλάσια δύναμη... Γιατί είναι αγνή και ατόφια. Ποια είμαι εγώ που τόλμησα- από φόβο- να του στερήσω αυτή την σχέση; 

Το παιδάκι μου βίωσε αυτό μου το λάθος την πιο εσφαλμένη εποχή. Αυτήν που ωριμάζει συναισθηματικά. Τώρα αναγνωρίζει πρωτόγνωρα συναισθήματα όπως ο φόβος, η συγκίνηση, ο ενθουσιασμός και τόσα ακόμη. Μίλησα μαζί του με ειλικρίνεια. Απόλυτη. Ακόμα δεν είναι έτοιμος. Τον πλήγωσε πολύ εκείνη μου η κουβέντα- το ένιωσα άλλωστε. Μόνο να ευχαριστεί θέλει στην προσευχή του για όλα τα καλά, που μας προσέχει όλους... "Απαίτηση" άλλη, καμιά.... 

Δεν τα γράφω αυτά για να με "παρηγορήσετε"- όχι. Ξέρω πως έκανα λάθος όμως δεν είχα κακό στην καρδιά έτσι έχω την συνείδηση μου καθαρή. Στεναχωριέμαι μέχρι να "γιάνει" η ψυχούλα του, είμαι σίγουρη όμως πως και η Παναγία θα εισακούσει τις δικές μου προσευχές και θα τον φωτίσει η Ίδια όπως ξέρει καλύτερα. Τα γράφω διότι η κακή αλήθεια είναι με τόσα που διαβάζουμε πια οι γονείς και τόσο που ενημερωνόμαστε- και καλά κάνουμε- παρεκκλίνουμε πολλές φορές από τα σωστά και τα δοκιμασμένα... Πολλές φορές δίνουμε περισσότερη βάση σε επιστημονικές αλήθειες και ξεχνάμε εντελώς τις χριστιανικές μας αλήθειες. 

Και αυτό είναι μεγάλο κρίμα... 

Ο Θεός στην απώλεια μας...

Άλλο κείμενο είχα στο μυαλό μου για σήμερα, μα ήταν γραφτό τελικά η μέρα να αφιερωθεί  στα αγγελούδια μας... 

Με αφορμή λοιπόν την απορία μιας πολύ "φρέσκιας" μανούλας αγγέλου στην ομάδα μας, παίρνω το θάρρος, σχεδόν το θράσος θα έλεγα, να μιλήσω για ένα τρομερά ευαίσθητο, μεγάλο και πολύ προσωπικό θέμα... 

Η απορία ήταν: Πως συμφιλιωθήκατε με τον Θεό,μετά την απώλεια; 

Καλώς ή κακώς, σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχουν θρησκείες. Η ουσιαστική πίστη σε κάτι ανώτερο, ή η βιολογική ανάγκη να πιστέψεις σε κάτι ανώτερο, πείτε το όπως θέλετε. Στην χώρα μας διδασκόμαστε να πιστεύουμε στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Σε προσωπικό επίπεδο πιστεύω βαθιά στην θρησκεία μας και νιώθω πως είναι πράγματι μια ζωντανή θρησκεία. 

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως δεν δέχομαι την ύπαρξη άλλων θρησκειών ή πως κρίνω την ύπαρξη τους. Ο καθένας έχει δικαίωμα να πιστεύει όπου και όσο θέλει, έχει δικαίωμα να μην πιστεύει καν, έτσι και εγώ πιστεύω στον Θεό, τον Χριστό, την Παναγία και το Άγιο Πνεύμα. 

Εφόσον δεν διαθέτω καμία θεολογική γνώση αλλά ούτε και ανάλογη ιδιότητα, θα μιλήσω σε καθαρά προσωπικό επίπεδο για το πως εγώ βίωσα την σχέση μου με τον Θεό μέσα από την απώλεια. 

Η πρώτη μου επαφή με τον θάνατο ήταν στα 7 μου, όταν πέθανε μια συμμαθήτρια μου από κάποια ασθένεια ή σύνδρομο που ποτέ φυσικά δεν διευκρινίστηκε από κανέναν ενήλικα στα παιδικά μας μυαλουδάκια και έμεινα απλά με την απορία που πήγε η Λίνα, γιατί έφυγε, γιατί ο Θεός την ήθελε κοντά του....

Η επόμενη επαφή μου με τον θάνατο ήταν στα 15 μου, όταν χάσαμε δυο ξαδέλφια μου σε δυστύχημα. Ήμουν ίσως σε περίεργη ηλικία για να κατανοήσω πλήρως το γεγονός και παρότι με στεναχώρησε βαθιά νομίζω πως ήταν η πρώτη φορά που μπήκε ο θάνατος σαν πιθανότητα στην ζωή μου, σαν πιθανότητα που δεν κάνει διακρίσεις με βάση την ηλικία, και φοβήθηκα πολύ- πότε θα το πάθω εγώ, εάν θα υποστώ βίαιο πρόωρο θάνατο, εάν και για ποιο λόγο μπορεί να ήθελε εμένα ο Θεός κοντά του. 

Έπειτα, στα 17 μου, έχασα τον πρώτο μου ξάδελφο από καρκίνο των όρχεων. Ο θάνατος του Κώστα ήταν νομίζω αυτός που με διαμόρφωσε στην μετέπειτα αντιμετώπιση του, ήταν αυτός που με ταρακούνησε βαθιά, με σόκαρε και με έκανε να αναρωτιέμαι και να αμφισβητώ πολλά. Κλείστηκα στον εαυτό μου, άκουγα με μανία καταθλιπτικά τραγούδια, έγραφα ασταμάτητα μόνο για τον θάνατο, φορούσα αποκλειστικά μαύρα για 6 μήνες, (και μετά άσπρα- νομίζω πως από τότε και ύστερα αδυνατούσα να φορέσω έντονα χρώματα), σκεφτόμουν γιατί, γιατί, γιατί; Ο Κώστας ήταν το πιο ευγενικό παιδί, το πιο καλόψυχο, έξυπνος, είχε πολλά να προσφέρει. Ήταν αστείος και δυναμικός. Ήταν μόλις 27 χρονών. Δεν είχε καν αρχίσει τη ζωή του... Και αυτή τελείωσε; Έπειτα είδα τον πόνο του γονιού που χάνει το παιδί του- το έζησα πολύ έντονα- αναρωτιόμουν πως να αντέξει, γιατί να αντέξει, που έφταιξε και πληρώνει με αυτό τον τρόπο; Είδα τον πατέρα μου να ασπρίζει μέσα σε μια νύχτα και κατάλαβα πως ο θάνατος παίρνει ένα κομμάτι του εαυτού μας και δεν μας το στέλνει πάλι πίσω. Είδα τους γονείς του Κώστα να παλεύουν όλη την υπόλοιπη ζωή τους με αυτή τους την απώλεια, αυτό το κενό. Να θυμώνουν, να ρωτάνε γιατί, να μετανιώνουν για "λάθη" που νόμιζαν πως έκαναν και αυτά έφταιξαν, να "συμφιλιώνονται" με την ιδέα, με τον Θεό δεν ξέρω, δεν είμαι εγώ αρμόδια να πω... Μα έβλεπα την πάλη... Αναρωτήθηκα, Θεέ μου, πόσες φορές αναρωτήθηκα, πως να ένιωθε ο ίδιος; Εμείς πονάμε, λυπόμαστε, μας λείπει, αυτός, πως ένιωθε αυτός που ήξερε πως σβήνει.... Πως συμφιλιώθηκε αυτός με τον δικό του θάνατο και τον Θεό; 

Σχεδόν αμέσως μετά, δυο καρδιακές μου φίλες έχασαν τις μανούλες τους. Και ξαφνικά κατάλαβα πως ο θάνατος είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωή μας. Πως έχει πολλές μορφές και πάντα πονάει. Πως κάθε θάνατος είναι άδικος. Δεν υπάρχει δίκαιο στον μόνιμο χωρισμό. Πως κάθε θάνατος στερεί από αυτό τον κόσμο μια παρουσία που κάτι θα προσέφερε. Άρχισα να βλέπω την πορεία των φιλενάδων μου- επηρεασμένη πλέον από αυτή τους την απώλεια. Τις επιλογές τους, τις διαισθήσεις τους. Μου μιλούσαν για τα όνειρα τους, τα λόγια που τους έλεγαν οι μανάδες τους σε αυτά. 

Και άρχισα να πιστεύω.... Μετά έμαθα για κάποια σημάδια από τον Κώστα. Πίστεψα ακόμα περισσότερο. Δεν γινόταν αλλιώς. Αν ήθελα να συνεχίσω την ζωή μου χωρίς να με ταλανίζουν μονίμως τα πως και τα γιατί, έπρεπε να αποδεχθώ πως ναι- υπάρχει κάτι ανώτερο. Πως εμείς δεν το κατανοούμε. Πως για κάποιο λόγο, πέραν την δικής μας νοημοσύνης- συναισθηματικής και νοητικής- γίνονται όλα. 

Όταν η απώλεια, χτύπησε πλέον και την δική μου πόρτα, για πρώτη φορά- νομίζω πως πάγωσα. Το έχω ξαναγράψει. Την πρώτη φορά δεν πένθησα σωστά, δεν άφησα τα συναισθήματα να εκδηλωθούν, σχεδόν το "αγνόησα" αν θες, προσποιήθηκα πως δεν έγινε καν. 

Όμως είχε γίνει. Είχα χάσει ένα κομμάτι του εαυτού μου. Για πάντα. Είχα χάσει το παιδί μου το ίδιο. Και όταν πλέον έχασα και το δεύτερο μωρό μου, τότε έσπασα. Ούρλιαξα, θύμωσα, κλείστηκα στον εαυτό μου, απελπίστηκα. Έχασα την πίστη μου- τσακώθηκα αν θες με τον Θεό, διότι έτσι είναι, για να συμφιλιωθείς πρέπει πρώτα να έχεις τσακωθεί.  Δεν ήθελα να πηγαίνω στην εκκλησία, δεν προσευχόμουν, μόνο έκλαιγα και άναβα το καντηλάκι στο μνήμα και αυτό από φόβο- φόβο και αν; 'Αν υπάρχει παράδεισος και φταίξω εγώ να τον στερήσω από το παιδί μου, αν υπάρχει και τον στερηθώ εγώ και δεν ξανασυναντήσω το παιδί μου; 

Μόνο με τον φόβο όμως δεν θα έβγαινα πουθενά... Δεν ξέρω τι ακριβώς με έκανε να ξαναπιστέψω. Μπορώ να σου πω πως αρχικά, βλέποντας το αγγελούδι μου στην φωτογραφία, ζέστανε η καρδιά μου, κατάλαβα αν θες, για ποιο λόγο πενθούσα, για ποιο λόγο πονούσα. Στο πρόσωπο του είδα και την κόρη μου- αυτή που δεν είχα ποτέ την τύχη να δω, να γνωρίσω- έστω και έτσι. Λίγο μαλάκωσα... Αν αυτό δεν ήταν απευθείας παρέμβαση του αγγελουδιού μου, τότε τι; Έπειτα με βοήθησε και ο πνευματικός μου ο οποίος με την Παναγία να τον φωτίζει να μου πει τα σωστά λόγια, με τράβηξε από τα σκοτάδια και με έβγαλε στο φως. Φυσικά καταλυτικό ρόλο έπαιξε και ο άντρας μου, που με στήριξε σαν βράχος, με άφησε να πενθήσω όπως ήθελα- που πίστεψε και αυτός. 

Έπειτα ήρθε και το δικό μου σημάδι που με έπεισε πως ναι υπάρχει Θεός και είναι ο δικός μας. Πως τα αγγελούδια μας, μας βλέπουν και μας θέλουν δυνατές και ευγνώμονες για τη ζωή μας. Το σημάδι που με έκανε να πιστεύω σε ένα ουράνιο τόξο και πως θα έρθει η μέρα που θα περπατήσω στο ίδιο μονοπάτι με τα αγγελούδια μου. 

Αν ήταν εύκολος ο δρόμος ως εδώ; Όχι. Αν ήταν σύντομος. Όχι. Αν έχει τελειώσει; Όχι. Πάντα παλεύεις με τις αμφιβολίες, τον θυμό, τα γιατί, τις ενοχές και τον φόβο. 

Όμως για μένα χωρίς τον Θεό, χωρίς να πιστεύω σε κάτι ανώτερο, χωρίς να ελπίζω σε μια αιώνια πνευματική ζωή πέρα από την λογική μας , δεν βρίσκω κανένα νόημα σε αυτό τον κόσμο, σε αυτή την επίγεια ζωή. Γιατί είναι πράγματι ένας κόσμος που κυριαρχείται από την αδικία, τον πόνο, την δυστυχία. Το μόνο που μπορώ εγώ να κάνω είναι να φροντίσω να είναι η ζωή μου- εδώ- όσο πιο γεμάτη και ουσιαστική μπορώ, καλλιεργώντας την ψυχή μου και το πνεύμα μου έτσι ώστε όταν έρθει η ώρα, εάν και εφόσον υπάρχει παράδεισος να είμαι άξια να σταθώ δίπλα στα αγγελούδια μου. 

Εγώ μόνο αυτό μπορώ να κάνω. Και θα κλείσω με κάτι που μου είπε η γυναίκα του πνευματικού μου μια μέρα, σε μια πολύ σύντομη συζήτηση μας σχετικά με τα αγγελούδια μου... 

Λένε πως ο κόσμος όπως τον βλέπουμε εμείς, είναι σαν ένα υφαντό χαλί από την ανάποδη. Γεμάτο κόμπους,  δεσίματα και όλα αυτά τα μπερδεμένα κουβάρια που χρειάζονται για να γίνει ένα υφαντό ώστε να το γυρίσουμε από την "καλή" και να θαυμάσουμε την ομορφιά του. Έτσι και η επίγεια ζωή μας. Εμείς βλέπουμε μόνο τους κόμπους. Μόνο όταν θα φύγουμε από αυτή την ζωή θα μπορέσουμε να θαυμάσουμε το ύψιστο υφαντό σε όλο του το μεγαλείο. Μόνο τότε θα το δούμε από την καλή και θα θαυμάσουμε την ομορφιά του- θα κατανοήσουμε κάθε μικρό και μεγάλο κόμπο.