Όταν ο πόνος δεν σταματά...

 Θυμάμαι τον πατέρα μου πάντα να μου λέει: 

Γιάννα αν κόψω το δάχτυλο μου θα με πονάει πολύ σωστά; Και θα το σκέφτομαι συνέχεια. Θα σκέφτομαι συνέχεια το δάχτυλο μου που πονάει. Ναι; Αν όμως ενώ έχω κομμένο το δάχτυλο, μου κοπεί το άλλο χέρι από τον καρπό, τι θα σκέφτομαι τότε; Θα νιώθω λες το ένα δάχτυλο ή το άλλο χέρι που έχει κοπεί όλο; Και αυτό πάει λέγοντας.... 

Με συγκλόνιζαν πάντα αυτά τα λόγια του πατέρα μου...

Έπειτα μου διηγούνταν μια ιστορία για μια μέρα που ήθελε να φτιάξει μια ομελέτα. Κρατούσε τέσσερα αυγά. Τα ακούμπησε όλα στον πάγκο ώστε να φτάσει το τηγάνι. Και ένα από τα αυγά κύλησε και έπεσε στο πάτωμα. Πανικόβλητος έτρεξε να καθαρίσει τη ζημιά, τη στιγμή που κυλούσαν ήδη και τα υπόλοιπα. Αυτός όμως απορροφήθηκε τόσο από το να φτιάξει το πρόβλημα που είχε εμφανιστεί που δεν σκέφτηκε πρώτα να αποτρέψει και επερχόμενα προβλήματα. Αντί να πιάσει πρώτα τα άλλα τρία αυγά και να τα βάλει σε ένα μπολ, έτρεξε να καθαρίσει το ένα με αποτέλεσμα να έχει τέσσερα αυγά εν τέλει στο πάτωμα. Δεν σκέφτηκα καθαρά μου έλεγε. Άφησα το άγχος να κυριαρχήσει. 

Και πόσο την απολάμβανα και αυτή την ιστορία. 

Που να φανταζόμουν ότι ήταν αυτά ακριβώς τα λόγια του πατέρα μου που θα διαμόρφωναν τον χαρακτήρα μου και πόσο χρήσιμα θα μου φαίνονταν στην πορεία της ζωής μου. Στα δικά μου κομμένα δάχτυλα και χέρια, στα δικά μου σπασμένα αυγά στο πάτωμα. 

Θυμάμαι πάντα τους γιατρούς να μου λένε όλα αυτά τα άσχημα και τα δύσκολα που έλεγαν στις εγκυμοσύνες μου και εγώ να ρωτάω με ψυχραιμία, σχεδόν με ψυχρότητα. 

"Οκ. Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό; Και το κυριότερο τι μπορώ να κάνω ΕΓΩ; Πώς μπορώ να βοηθήσω;" Και ότι μου έλεγαν, εγώ στρατιώτης. 

Φυσικά ανακάλυψα πολύ σύντομα και με πολύ άσχημο τρόπο, ότι πολλές φορές ότι και να κάνεις δεν μπορείς να βοηθήσεις. Μπορείς να είσαι ο καλύτερος στρατιώτης και πάλι να χάσεις τον πόλεμο. Κάποια πράγματα είναι απλώς γραφτό να γίνουν. Όπως ανακάλυψα πώς όσο και να θες κάτι, όσο και να προσευχηθείς- κάποιες φορές απλώς δεν γίνεται. Όχι δεν συνομωτεί πάντα το σύμπαν υπέρ σου. Όχι ο Θεός δεν ακούει πάντα με τον τρόπο που εσύ θες. Και σίγουρα δεν περνάνε όλα από το χέρι σου. 

Ξέρεις όμως τι περνάει από το χέρι σου; Ο τρόπος που θα το αντιμετωπίσεις. Είναι στο χέρι σου αν θα σκεφτείς το δάχτυλο ή τον καρπό. Στο χέρι σου αν θες ένα αυγό σπασμένο ή και τα τέσσερα. Όχι δεν είναι εύκολο. Θέλει τρομερή δουλειά. Οι ακραίες όμως καταστάσεις απαιτούν ακραία μέτρα. Το αν έχασες όμως στον πόλεμο ή όχι κρίνεται από το πόσο πάλεψες. Πόσο εξακολουθείς να το παλεύεις. 

Μιλάω δυσνόητα αυτές τις μέρες. Το κεφάλι μου είναι ένα κουβάρι. Αυτό που προσπαθώ να εκφράσω είναι ότι οι προκλήσεις στη ζωή δεν σταματούν ποτέ. Ούτε μπορείς να τις προβλέψεις. Ούτε να τις αποφύγεις. Μπορείς όμως να επιλέξεις τον τρόπο που θα σταθείς απέναντι τους. 

Όταν έχασα τα μωρά μου, έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Ειδικά τη δεύτερη φορά νόμιζα ότι θα χάσω το μυαλό μου. Κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει τι βίωνα. Ως ένα σημείο ούτε καν ο Παναγιώτης. (Όπως εγώ δεν μπορούσα να καταλάβω πως το βίωνε αυτός από τη δική του πλευρά). Άκουσα τόσες ΒΛΑΚΕΙΕΣ. Έζησα άλλες τόσες. Σήκωσα λοιπόν τοίχους. Σιώπησα και κράτησα κοντά μου μόνο όσους μπορούσαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο να βοηθήσουν. Μου έδωσα χρόνο. Χρόνο για να σκεφτώ σε ΨΥΧΡΑΙΜΙΑ. Χρόνο να νιώσω καθένα ένα συναίσθημα. Τον πόνο. Τον θυμό. Την απόγνωση. Είχα δικαίωμα να μείνουν τα σπασμένα αυγά μου στο πάτωμα για όσο καιρό θέλω χωρίς να τα καθαρίσω. Το δικαίωμα να σοκαριστώ και να θυμώσω που ενώ είχα ήδη ένα δάχτυλο κομμένο μου κόπηκε και ο καρπός. Και όλα αυτά τη στιγμή που όλοι με προέτρεπαν να μαζέψω τα αυγά, να ξεχάσω τον πόνο - πάει πέρασε, έγινε τι να κάνεις; 

Έλεγαν. Και δεν ένιωθαν. 

Η νεογνική λοιπόν απώλεια είναι ένας πόλεμος που δεν σταματάει ποτέ. Ένα κομμένο χέρι που η πληγή είναι πάντα εκεί να σου θυμίζει ότι σου λείπει το χέρι. Σε κάθε αγκαλιά του παιδιού που έχεις, σκέφτεσαι τις αγκαλιές που δεν έχεις. Σε κάθε πρωτιά που ζεις, τις πρωτιές που δεν θα ζήσεις ποτέ. Σε κάθε γκριμάτσα- τα προσωπάκια που ποτέ δεν θα γνωρίσεις κάθε σπιθαμή τους. Σε κάθε γενέθλια, τα κεράκια που δεν θα ανάψεις ποτέ. Σε κάθε ερώτηση για το πόσα παιδιά έχεις, ενοχές που απαντάς μόνο για τα εν ζωή. 

Έχουν περάσει 13 χρόνια από την πρώτη μου απώλεια, 12 από τις δεύτερες και έξι από την τρίτη. Ακόμα πολεμάω. Με τους δαίμονες μου, τον Θεό μου, τον ίδιο μου τον εαυτό. Επιλέγω όμως να πολεμάω με αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τη ζωή και προς το πλάσμα που μου επέτρεψε να έχω στην αγκαλιά μου. 

Εσύ που δεν το έχεις ζήσει κάνε μου μια χάρη. Ενημέρωσου. Σκέψου. Το ποσοστό είναι τεράστιο. Μια στις τέσσερις γυναίκες βιώνει νεογνική απώλεια ή απώλεια κύησης. Μην στρέφεις το βλέμμα αλλού. Μην λες δεν πειράζει. Νιώσε τον πόνο και ας μην τον έχεις νιώσει. 

Εσύ που το έχεις ζήσει. Εσύ που ζεις με τον πόνο. Σπάσε τη σιωπή μαζί μου. 

15 Οκτωβρίου. Παγκόσμια ημέρα ευαισθητοποίησης σχετικά με την Νεογνική Απώλεια και Απώλεια Κύησης.

Όταν ένα κομμάτι του εαυτού σου ξεγλιστρα μέσα από τα χέρια σου...

 Άλλος ένας Οκτώβριος. Άλλος ένας χρόνος που σπάω την σιωπή μου για να ενημερώσω, να αφυπνίσω, να ευαισθητοποίησω. Φέτος θα μιλήσω για κάτι αμήχανο- όμως ταυτόχρονα τόσο ανθρώπινο. Δυστυχώς. 

Έχω σπουδάσει δημοσιογραφία, σωστά; Το πρώτο πράγμα που μαθαίνεις είναι ότι η δυσάρεστη είδηση, η κακή είδηση πουλάει. Η "κίτρινη" ακόμα περισσότερο. Στην σωστή δημοσιογραφία, προσπαθείς να αποφύγεις το τελευταίο. Παρόλο που πουλάει ΠΟΛΥ. Πιο πολύ θα σε τραβήξει ο τίτλος "Σπαρακτικές στιγμές" παρά το "Δύσκολες στιγμές". Η υπερβολή στον γραπτό λόγο είναι σχεδόν επιβεβλημένη. Έχω προσπαθήσει σκληρά τόσα χρόνια- από το πρώτο κείμενο ως και το τελευταίο- να προσέχω τις λέξεις που επιλέγω. Γιατί; 

Ο μοναδικός Stephen King έχει πει: (θα το γράψω όπως το θυμάμαι, μιας και είναι από το πρόλογο κάποιου βιβλίου του που δεν μπορώ να ανακαλέσω τώρα).  "Όλοι θα κόψουν ταχύτητα, ή και θα σταματήσουν περνώντας δίπλα από ένα ατύχημα. Πόσους όμως έχετε δει να κάνουν το ίδιο σε έναν γάμο; Το αίμα, το δράμα "τραβάει", η χαρά όχι. Είναι στην ανθρώπινη φύση." Και πράγματι είναι. Ρίξτε μια ματιά στις τελευταίες μου αναρτήσεις. Πόση απήχηση είχε αυτή για την ουράνια γιορτή του αγγελουδιου μου και πόση αυτή για τον Δημήτρη Γεράσιμο... Δείτε στο blog ποια είναι τα πιο δημοφιλή κείμενα.  Στα τόσα χρόνια που ζω παρέα με την απώλεια των παιδιών μου, έχω βιώσει άπειρες φορές το στιγμιαίο ενδιαφέρον από ανθρώπους- ίσα για να ακούσουν μια τραγική ιστορία, μια ιστορία που θα μπορέσουν να αφηγηθούν και οι ίδιοι σε άλλους κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον, και μετά να την ξεχάσουν εντελώς. Να μην έχει υπάρξει η πραγματική αφύπνιση,  ουσιαστική ευαισθητοποίηση. Είναι αυτό που λέμε λίγο λαϊκά εδώ στην Ελλάδα, "Όσο δεν αφορά το ίδιο μου το σπίτι, δεν με αφορά". 

Για αυτό λοιπόν, προσέχω τις λέξεις μου. Διότι δεν είμαι εδώ για να σας δώσω μια ακόμα ενδιαφέρουσα κουβέντα στην παρέα σας πριν πείτε: "Έλα τώρα ψυχοπλακωθηκαμε- ας αλλάξουμε θέμα". Μα αν δεν προβληματιστείς, αν  δεν "ψυχοπλακωθεις", αν δεν θελήσεις να σκεφτείς πώς μπορείς εσύ να βοηθήσεις, τότε όλες αυτές οι λέξεις τόσα χρόνια, όλο αυτό το μοίρασμα ψυχής- δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Πέφτει κυριολεκτικά στο κενό.

Για μένα λοιπόν, και για όλες αυτές τις γυναίκες που έχουν βιώσει την νεογνική απώλεια και την απώλεια κύησης, ο Οκτώβριος δεν είναι απλά ένας ακόμα μήνας που σπάμε την σιωπή μας. Είναι στην ουσία ένας ακόμα μήνας ΧΩΡΙΣ τα παιδιά μας. Για κάποιες ένας ακόμα μήνας με ΑΔΕΙΑ αγκαλιά. Ένας ακόμα μήνας που η καρδιά μας, το σπίτι μας είναι ΜΙΣΑ. Ένας ακόμα μήνας παρέα με το θεριό του πένθους. Για μας, η κάθε ιστορία, ο κάθε τίτλος που έχει τραβήξει την προσοχή σας, είναι η ΔΙΚΗ μας ιστορία. Ο τίτλος της ΔΙΚΗΣ μας ζωής. Ζούμε με αυτή κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό. Δείξτε λοιπόν τον ανάλογο σεβασμό. 

Αναρωτηθείτε λίγο, ποιο από τα δικά σας παιδιά θα ήσασταν έτοιμοι να αποχωριστείτε. Ποια από τις δικές σας εγκυμοσύνες θα μπορούσατε να είχατε θυσιάσει. Σκεφτείτε λίγο πιο ουσιαστικά πριν "συμβούλεψετε" κάποια μητέρα να ξεχάσει. Να προχωρήσει. Να είναι δυνατή. Σκεφτείτε πριν πείτε "Καλύτερα τώρα παρά αργότερα". "Όλα γίνονται για κάποιο λόγο". "Ο Θεός ξέρει ποιο είναι το καλύτερο". "Το ήθελε αγγελούδι στον κήπο του παραδείσου του". "Δεν πειράζει θα κάνεις άλλο" "Σκέψου τα παιδιά που ήδη έχεις". Σας ικετεύω. Σκεφτείτε τι θα θέλατε να ακούσετε αν χάνατε εσείς το μωρό σας. Την εγκυμοσύνη σας. 

Γιατί αν το σκεφτείτε πραγματικά, αν μπείτε όντως στα παπούτσια της κάθε μητέρας που το έχει ζήσει, αν συνειδητοποιήσετε τι εστί να ξεγλιστρα μέσα από την αγκαλιά σου ένα κομμάτι του εαυτού σου- τότε θα βυθιστειτε στην σιωπή. Και θα θέλετε απλά να δώσετε μια σφιχτή αγκαλιά...

Ο Οκτώβριος είναι μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Ενημερωθείτε. Ευαισθητοποιηθειτε..

Αυτή η πρώτη πρόταση....

 Όταν έγραψα το πρώτο μου κείμενο σχετικά με την νεογνική απώλεια, το 2014, το πρώτο σχόλιο που είχα κάτω από αυτό στο blog ήταν το εξής:

"Με αηδιάζεις"

Έτσι σκέτο και από ανώνυμο φυσικά χρήστη. Σοκαρίστηκα. Τι μπορεί να αηδίασε στο κείμενο μου αυτό, κάποιον τόσο πολύ για να το επικοινωνήσει κιόλας; Και γιατί; Ένιωσα σχεδόν βεβηλωμένη. Ήμουν έτοιμη να κατεβάσω το κείμενο και να σταματήσω το blogging γενικότερα. Αυτός που με απέτρεψε ήταν ο Παναγιώτης. Ο Παναγιώτης έχει ένα τεράστιο προτέρημα. Δεν του καίγεται καρφί τι πιστεύει ο κόσμος για αυτόν. Πραγματικά όμως. Και όπως δεν του καίγεται καρφί για αυτόν, έτσι δεν δίνει και σημασία σε τίποτα που να μην τον αφορά προσωπικά. Το ίδιο περιμένει και από τους άλλους. Όταν δεν συμβαίνει, οι άνθρωποι αυτοί απλά δεν υπάρχουν για αυτόν. Τέλεια και παύλα. Εγώ δεν είμαι έτσι. Αποζητώ την επικοινωνία, την διαπραγμάτευση, είμαι αρκετά ανασφαλής και το απολαμβάνω να γίνομαι αρεστή. Για αυτό αγαπώ και πολύ την γραπτή επικοινωνία γιατί ο άλλος μπορεί να επιλέξει αν θα ενδιαφερθεί για ότι έχω να πω χωρίς αυτό να με πληγώσει- όπως θα γίνει δια ζώσης όταν κάποιος θα αγνοήσει όσα έχω να μοιραστώ- είτε προκλητικά, είτε διακριτικά.

Αυτό λοιπόν το σχόλιο- με αηδιάζεις- ήταν μαχαίρι στην καρδιά για μένα και την κατάθεση ψυχής που είχα κάνει. Ο Παναγιώτης με προέτρεψε να μην απαντήσω καν- δεν άξιζε- να το διαγράψω εφόσον με προσβάλει και να συνεχίσω να γράφω όσα θέλει η ψυχή μου. Και να είμαι έτοιμη, εφόσον εκτίθεμαι να δεχτώ και κακή κρητική. Και εν μέρει, είχε δίκιο...

Έξι χρόνια μετά, ξέρω πολύ καλά πως έχει τεράστια διαφορά η κακή κριτική από την χολή και τα προσωπικά προβλήματα του καθενός κρυμμένα πίσω από ένα ανώνυμο προφίλ. Έξι χρόνια μετά, έχω μέχρι και υποψίες ότι το έγραψε άτομο του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος. Έξι χρόνια μετά, μαντέψτε... Δεν μου καίγεται καρφί. Έχω γράψει πλέον δεκάδες κείμενα για τις απώλειες που βιώσαμε και δεν μετανιώνω ούτε για ένα.

Κάθε ένα ήταν μια μεγάλη κατάθεση ψυχής, πνιγμένο στα δάκρυα μου μα και στην εξιλέωση και την γαλήνη της ψυχής μου. Και αφού ελάχιστοι στάθηκαν σωστοί απέναντι στο πένθος μας- μην θέλοντας να ακούνε για αυτό, μην μιλώντας για τα αγγελούδια μας, χωρίς καν να ανάβουν το καντηλάκι πότε πότε στο μνήμα του ενός- και επειδή ξέρω πολύ καλά πως το ίδιο ακριβώς βιώνουν όλες οι μανούλες αγγέλων, έγραφα για όλα όσα είχα ανάγκη με την ευχή να βοηθήσω έστω και ΜΙΑ μανούλα που νιώθει πως το περνάει όλο αυτό εντελώς ΜΟΝΗ.

Και μέσα από αυτό τελικά βοηθήθηκα και εγώ η ίδια.

Εκείνο το απαράδεκτο σχόλιο ήταν μια μόνο μαύρη κουκίδα μίσους σε μια θάλασσα αγάπης που έχω νιώσει όλα αυτά τα χρόνια μέσω αυτής της διαδικτυακής γωνίτσας μου. Πολλές φορές εύχομαι, όταν βίωνα τις δύσκολες εγκυμοσύνες, να είχα ήδη λογαριασμό στο ίντερνετ, προφίλ και το blog- σίγουρα οι ατελείωτοι εκείνοι μήνες θα είχαν περάσει πολύ πιο εύκολα...

Θα συνεχίσω λοιπόν να γράφω για τα αγγελούδια μας- μιλώντας μέσα από αυτά για όλα τα αγγελούδια του κόσμου. Όποιος νιώθει άβολα, έχει το απόλυτο δικαίωμα να αποχωρήσει από το blog, την σελίδα, από παντού. Δεν θα μας λείψει.

Γιατί όταν έχεις νιώσει πως το μεγαλύτερο όνειρο σου ναυάγησε... Όταν δεν έχεις φέρει εις πέρας το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο... Όταν η πρόταση σου έμεινε στην αρχή και σου φίμωσαν και το στόμα μετά επειδή τα λόγια σου θα προκαλούσαν αμηχανία... Όταν οι κραυγές σου έχουν υπάρξει σιωπηλές... (πως γίνεται, ε;) Τότε το μόνο που μπορείς να κάνεις, ενάντια σε όλα και όλους, είναι να μιλήσεις. Να φωνάξεις. Στην ανάγκη να ουρλιάξεις. Τόσο, που να ανατριχιάσουν όσοι ακούν....

Ο Οκτώβριος γενικότερα, αλλά και η 15η Οκτωβρίου ειδικότερα, έχουν καθιερωθεί ως μήνας και μέρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Σπάστε την σιωπή μαζί μου. Δημιουργήστε ένα κύκλο αγάπης.

Εγώ είμαι η Γιάννα. Έγινα για πρώτη φορά μητέρα στα 29. Στα 40 μου πλέον, είμαι μητέρα της Χριστίνας και του Δημήτρη, (που βρίσκονται στην γειτονιά των αγγέλων αφού πρώτα γεννήθηκαν στην 30η σχεδόν εβδομάδα), ενός αστεριού- δίδυμης κύησης του Δημήτρη, (που βιάστηκε να αποχωρήσει στην έβδομη μόλις εβδομάδα), του Δημήτρη Γεράσιμου, (που βρίσκεται στην αγκαλιά μου μετά από μια σχεδόν τελειόμηνη κύηση), και ενός ακόμα αστεριού... (που μας αποχαιρέτησε στην 10η εβδομάδα).

Μπορεί να έχω ένα μόλις παιδί στην αγκαλιά μου, μα τα έχω ΟΛΑ στην καρδιά μου. Μέχρι την στιγμή που θα πάψει να χτυπά. Μπορεί να μην μπόρεσαν να τα "δημιουργήσω"... Μπορώ όμως να τα αγαπώ μέχρι θανάτου...

Διπλός ο κόμπος φέτος.... (10 χρόνια μακριά σου)

Ακούω τους Χαιρετισμούς, που γίνονται κεκλεισμένων των θυρών, από την τηλεόραση ενώ γράφω αυτή την ούτως ή άλλως φορτισμένη κατάθεση ψυχής- και ο κόμπος στο λαιμό είναι διπλός. 

Είμαι τρομερά συνδεδεμένη με τους  Χαιρετισμούς. Διάβαζα ένα απόσπασμα καθημερινά όσο ήμουν έγκυος στον Δημήτρη Γεράσιμο και σας ορκίζομαι πως με έναν ακατανόητο μα άκρως αληθινό τρόπο ένιωθα διαρκώς στην παρουσία της Παναγίας μας πάντα στο πλευρό μου- μάλιστα στα δεξιά μου. Δεν ξέρω γιατί. 

Τεράστια η δύναμη που μου έδινε μέχρι να γεννήσω το μεγάλο μου θαύμα. Παρότι ωστόσο ο Δημήτρης Γεράσιμος είναι έξι χρονών, εγώ έγινα πρώτη φορά μητέρα πριν δέκα χρόνια σαν σήμερα. Σχεδόν ξημερώματα ήταν όταν γέννησα το πρώτο μου παιδί, την κόρη μου, τοσοδούλα και ήδη νεκρή από τις άγριες και πρόωρες συσπάσεις στις αρχές του έβδομου μήνα. 

Βλέπετε η κόρη μου έπασχε από αχονδροπλασία, σύνδρομο Turner και άλλα παθολογικά θέματα τα οποία σε συνδυασμό με τεράστιο πρόβλημα που είχα στον πλακούντα δεν της επέτρεψαν να μεγαλώσει παραπάνω από περίπου 400 γρ. Το έχω ξαναπεί και δεν θα κουραστώ να το λέω, από όλα τα παιδιά μου η πιο αδικημένη είναι η κόρη μου. Λες και δεν πέρασε ποτέ από αυτή την γη, λες και δεν μεγάλωσε για εφτά μήνες μέσα στην κοιλιά μου, λες και δεν ήταν ένα ανθρωπάκι παρά μόνο μια κακή χρωμοσωματική ανωμαλία, λες και δεν πόνεσα όσο την γεννούσα φυσιολογικά. Τοσοδούλα μα νεκρή... 

Δεν άκουσα ποτέ το κλάμα της. Άκουσα όμως το δικό μου. Το άκουγα ακόμα και όταν δεν το άκουγε κανείς. Το ακούω και τώρα παρότι χαμογελάω, γράφοντας τούτο εδώ το κείμενο,  στον γιο μου που ζωγραφίζει δίπλα μου. Το κλάμα να ξέρετε δεν ξεσπά πάντα σε αναφιλητά. Δεν φανερώνει πάντα δάκρυα στα μάτια. Μερικές φορές το κλάμα είναι καρδιακό, βαθύ, ανέκφραστο στους άλλους. Το ακούει μόνο η ψυχή σου και η Παναγία. 

Για αυτό είναι διπλός αυτός ο κόμπος φέτος. Γιατί μου λείπει, ειδικά αυτή την ημέρα, να ψάλλω τους Χαιρετισμούς μου προς Αυτήν μέσα στον οίκο του γιου της. Ξέρω πως είναι πάντα δίπλα μου. Το ξέρω. Μα να... Πέρασαν δέκα χρόνια. Ήδη. Και μερικές φορές μου φαίνεται σαν χτες, άλλες σαν να ήταν σε μιαν άλλη ζωή και άλλες... Άλλες μοιάζει απλά σαν ένας κακός εφιάλτης από τον οποίο δεν έχω ξυπνήσει ακόμα... 

Μου λείπεις ψυχάκι. Μας λείπεις. Και θα μας λείπεις πάντα. Συγχώρεσε με για όλα. Το καντηλάκι μου απόψε καίει μόνο για σένα και την Παναγία μας. Σε λατρεύω. 

9 χρονών θα ήσουν. Μα όχι.

9 χρονών. 9 χρονών θα γινόσουν σήμερα αν όλα είχαν πάει καλά. Αν δεν είχες σταματήσει να αναπτύσσεσαι στην 22η δεύτερη εβδομάδα για να φτάσουμε στην 27η όπου τελικά γεννήθηκες για πάντα σιωπηλή. 

Μα εγώ δεν γνωρίζω τίποτα για σένα. Ούτε καν το χρώμα των μαλλιών σου. Κανείς δεν σε ακούμπησε στο στήθος μου και εγώ ήμουν τόσο χαμένη, τόσο σοκαρισμένη και πληγωμένη που δεν ήξερα τι να κάνω. Να σε αναλάβει το νοσοκομείο μου είπαν και εγώ η ηλίθια συμφώνησα... 

Μα που να ξέρω; Τώρα πια δεν με μισώ για αυτή την απόφαση μου, μα δεν με αγαπώ κιόλας. Όπως και να έχει δεν μπορώ να αλλάξω κάτι. Το μόνο σίγουρο είναι πως σε αγαπώ ακόμα με όλη μου την καρδιά. Μου χάρισες το πρώτο θετικό τεστ εγκυμοσύνης. Το μόνο ξέγνοιαστο από όλα τα υπόλοιπα. Γιατί που να ξέρουμε πόσο άσχημα μπορεί να εξελιχθεί ένα τόσο χαρμόσυνο και φυσιολογικό γεγονός; Μου χάρισες αυτή την πρώτη αγκαλιά που κάνει ένα ζευγάρι που αγαπιέται βαθιά και βλέπει αυτό ακριβώς που θέλει να δει. Μου χάρισες την μοναδική φυσιολογική μου γέννα- για την οποία είμαι ευγνώμων που έζησα παρά την έκβαση της. Εγώ πάλι... Εγώ τίποτα δεν σου χάρισα και πόσο πονάω για αυτό. 

Τίποτα όμως δεν είναι στο χέρι μας, το ξέρω πια καλά. Έρμαιο εσύ, έρμαιο και εγώ, έρμαια όλοι μας. Έτσι είναι. Φανερώσου μου βρε κορίτσι μου, θέλω λίγο να σε νιώσω. Ο μικρός έχει αρχίσει να μιλάει και για σένα και αυτό μου δίνει ελπίδα. Ελπίδα πως από κάπου, κάπως μας κοιτάς. Μας νιώθεις. Μας πονάς. Το έχει ανάγκη η ανθρώπινη, αδύναμη ψυχή μου. 

9 χρονών θα ήσουν. Μα όχι. Έμεινες για πάντα ένα έμβρυο 7 μηνών... Ένα τοσοδούλικο κοριτσάκι... Ένα κόκκινο μπαλόνι σου στέλνω. Μόνο για σένα. Και να θυμάσαι. 

Εσύ με έκανες μάνα. 

Σε λάθος μέρος είσαι βρε αστέρι...

Ο φετινός Φλεβάρης ήρθε και έκατσε πάνω στο στήθος μου σαν βαρίδι. Τις πρώτες μέρες δεν μπορούσα σχεδόν να ανασάνω βαθιά χωρίς να νιώθω αυτόν τον οξύ πόνο στην ψυχή, αυτό το τεράστιο κενό στην καρδιά. Όπως πάντα, μετά από την πρώτη δύσκολη εβδομάδα, η καρδιά βρήκε ακόμη μια φορά τον τρόπο και άρχισε να χτυπά και πάλι φυσιολογικά, χωρίς αρρυθμίες και δυσκολία στην αναπνοή. 

Αυτό κράτησε λίγο βέβαια, αφού το επόμενο σύμπτωμα ήταν σωματικό. Άρχισε να με πονάει και να με ενοχλεί η καισαρική μου τομή. Κάθε βράδυ που ξάπλωνα εξαντλημένη να κοιμηθώ, τα μάτια αρνιόντουσαν πεισματικά να κλείσουν, ενώ η τομή με τραβούσε κάνοντας το ακόμα πιο δύσκολο να κοιμηθώ. Μέχρι που ένα βράδυ ενώ στριφογυρνούσα στα σκεπάσματα ανήσυχη, αποφάσισα να νιώσω την τομή με τα δάχτυλα μου, από την μια άκρη ως την άλλη ξανά και ξανά. Ξαφνικά συνειδητοποίησα πως από όλες τις πληγές που μου άφησε ο γιος μου πριν τον χάσω από την αγκαλιά μου και την ζωή μου, η μόνη που μπορώ να αγγίξω είναι αυτή. Η τομή αυτή είναι το τελευταίο που θυμάμαι πριν γεννήσω το δεύτερο παιδί μου, αφού ο γιατρός μου λόγω του έκτακτου της καισαρικής ακουμπούσε το νυστέρι ήδη στο δέρμα μου απαλά μα αποφασιστικά όταν έδωσε εντολή του αναισθησιολόγο να με κοιμίσει. Ήταν η τελευταία εκείνη στιγμή που το μωρό μου και εγώ θα ήμασταν μαζί, κοντά, ενωμένοι. Πως να μην με πονάει; Πως να μην μου φωνάζει να την προσέξω; Σας ορκίζομαι πως την στιγμή που αποφάσισα να χαϊδέψω την πληγή μου, αυτή σταμάτησε να με πονάει. Λες και μόνη μου, έστω ασυναίσθητα, έστω υποσυνείδητα, έστω με την δύναμη της αυθυποβολής το προκάλεσα όλο αυτό. Δεν ξέρω, δεν θα μάθω ποτέ και ούτε με αφορά. Για μένα, είναι ένας τρόπος να συνδεθώ ξανά με το παιδί μου που τόσο βίαια και πρόωρα έχασα και αυτό μου φτάνει. 

Κάποια Δευτέρα λοιπόν, 8 χρόνια πριν ανήμερα Αγίου Βαλεντίνου άρχισαν οι βίαιες και πρόωρες συσπάσεις. Λίγες ώρες μετά τα μεσάνυχτα, ξημερώνοντας  πια 15 του Φλεβάρη, ημέρα Τρίτη , γέννησα έναν πανέμορφο αγόραρο ο οποίος έζησε μόλις 12ώρες. Μπορεί για κάποιους η ζωή του να ήταν πολύ μικρή για να μετράει, για εμάς όμως ήταν αυτές οι 12 ώρες που άλλαξαν για πάντα τις ζωές μας. Και αυτές τις απειροελάχιστες αναμνήσεις που έχω, αν μπορούσα να τις κρεμάσω φυλαχτό στην καρδιά μου να τις βλέπουν όλοι θα το έκανα. Γιατί είμαι περήφανη για αυτό το παλικαράκι που τόσο σκληρά πάλεψε να γεμίσει την αγκαλιά μας. Και ας μην τα καταφέραμε, η καρδιά μας είναι γεμάτη από την εικόνα του, την ομορφιά του,  το παράπονο αυτό που είχαν τα χείλια του όταν έφυγε, λες και θα του λείπαμε και εμείς, όσο μας λείπει πάντα αυτός. 

Οχτώ χρόνια πια μακριά σου μικράκι μου και στο ορκίζομαι τώρα που γράφω και κοιμάται δίπλα μου ο αδελφός σου, ακούω την αναπνοή του στο ένα μου αυτί και λίγο πιο μακρυά, στο άλλο αυτί, ακούω μια ακόμα αναπνοή και ας είμαστε μόνοι στο σπίτι... Δεν είμαστε όμως, σωστά; Εσύ ξέρεις... Εύχομαι να ακούς τις προσευχές του μικρού σου αδελφού, σε μελετάει τόσο συχνά. Και κάνε μου την χάρη βρε αστεράκι... Και αν δεν κοπιάζεις στα δικά μου όνειρα, κόπιασε στα δικά του... Και αυτός θα μου τα πει. 

Σε αγαπάω πάντα και για πάντα.

Φθινοπώριασε και πάλι μωρό μου... (κατάθεση ψυχής μιας μανούλας αγγέλου)

(Η γλυκιά Τασούλα γράφει γράμμα στην κόρη της...)

….μα απ’ όλα περισσότερο αυτό που με πειράζει είναι την απουσία σου πως πάω να συνηθίσω....

Έξι χρόνια πέρασαν μωρό μου, έξι…..

Κανονικά θα έπρεπε να σου εύχομαι καλή σχολική  χρονιά κ η μόνη μου ανησυχία να ήταν το νέο σχολικό σου περιβάλλον… αλλά εκεί που είσαι πια είναι πάντα όμορφα… έτσι δεν είναι ;

Φέτος μωρό μου σα να μην πονάω άλλο τόσο πια… δεν μπορώ να κλάψω όπως πέρσι, όπως προπερσι…όπως τότε… ή μήπως μπορώ;! Ξέρεις  προσπάθησα πάρα πολύ φέτος να σε αφήσω να ¨φύγεις¨να ελευθερωθείς από το μαύρο μου σκοτάδι, να πετάξεις ελεύθερη χωρίς να με κοιτάς πάντα λυπημένη…

η αδερφή σου κάνει τα πρώτα της σχολικά βήματα μωρό μου κ εσύ μας καμαρώνεις από κει ..από τα μαλακά σου σύννεφα..καλά τα πάμε έτσι μωρό μου;

δεν ξέρω φέτος τι να σου γράψω..νιώθω αμήχανα…

κάθε Οκτώβρη έχω έναν κόμπο στο λαιμό..αλλά θαρρείς  πως φέτος είναι πιο μαλακό το φθινόπωρο της καρδίας μου….

πάντα θα μου λείπεις το ξέρεις αυτό μωρό μου ε; όμως ξέρεις κάτι;

Ήρθε η ώρα μωρό μου, να φύγεις…

αρκετά σε κράτησα στη θλίψη,..πέτα ελευθέρα ψυχή μου..

χόρεψε στην αγκαλιά του ουρανού για πάντα….

και εγώ πάντα θα σε σκέφτομαι σαν το πιο όμορφο πλάσμα που γνώρισα ποτέ μου..σαν την πιο όμορφη ανάμνηση που έζησα σε όλη μου τη ζωή..

μόνο έτσι θα σε θυμάμαι πια στο υπόσχομαι...μη λυπάσαι άλλο μωρό μου μ ακούς; Δεν θα λυπάται άλλο η μαμά…θα ναι μόνο χαρούμενη..

θα μιλάω για σένα πάντα..θα σε σκέφτομαι πάντα τις κρύες νύχτες του χειμώνα και θα κρατάω την ανάσα μου μέχρι να νιώσω τα μικρά σου χεράκια να με αγκαλιάζουν νοητά, να ζεσταθώ..κι αν καμιά φορά τρέχουν τα μάτια μου όταν σε φέρνω στο μυαλό μου..συγχώρα με μωρό μου..και σκούπισε τα δάκρυα μου θα μου περνάει πιο γρήγορα..θα δεις…

πάντα θα σαι το πιο φωτεινό αστέρι του ουρανού και για μένα και για τον μπαμπά να το ξέρεις…

κάθε βράδυ θα σου λέω καληνύχτα μωρό μου..εκεί δίπλα στο φεγγάρι…

σ άγαπω…θα σ αγαπώ για πάντα…

να μας προσέχεις ναι;                    

πέτα καρδιά μου όμορφη… πέτα ανέμελα…

Για την κόρη μου- αυτό το ψυχάκι....

Αρκετά πρόσφατα, βρέθηκα και πάλι απέναντι από την κλασσική ερώτηση- "Μόνο ένα παιδί έχεις;" (Παραλείπω να μιλήσω για το πόσο ενοχλητική είναι εξαρχής η ερώτηση "Μόνο ένα παιδί έχεις;"- δεν είναι αυτός ο σκοπός αυτού του κειμένου- άλλωστε τα έχω γράψει όλα εδώ.  ) Η ερώτηση αυτή, για μια γυναίκα που έχει ζήσει την νεογνική απώλεια, είναι μαχαιριά στην καρδιά. Γιατί αν απαντήσεις "Ναι" για να αποφύγεις περαιτέρω συζήτηση, οι ενοχές που "απέκρυψες" το παιδί σου ή τα παιδιά σου που δεν έχεις πια κοντά σου σε τρώνε ζωντανή. Αν πάλι απαντήσεις "Όχι" και μπεις στον απρόβλεπτο κύκλο συζήτησης που θα ανοίξει αυτό το όχι... τότε πρέπει απλά να οπλιστείς με δύναμη, κατανόηση και ενσυναίσθηση για να ανταπεξέλθεις. 

Οχτώ χρόνια μετά την πρώτη μας απώλεια, έχω μάθει πια να χειρίζομαι τέτοιες καταστάσεις. Κυρίως με τον ίδιο μου τον εαυτό. Οι ενοχές υπάρχουν πάντα μα έχω βρει τις ισορροπίες αν "αρνηθώ" την ύπαρξη των άλλων μου παιδιών σε τρίτους- αν πάλι νιώθω αρκετά δυνατή έχω βρει την απάντηση που με καλύπτει λέγοντας πως έχω ένα παιδί στην αγκαλιά μου και δυο στον ουρανό. (που να τολμήσω καν να αναφερθώ φυσικά στο αστεράκι μας...) 

Την πιο πρόσφατη φορά λοιπόν που βρέθηκα σε αυτή την θέση, ήταν Παρασκευή στους Χαιρετισμούς της Παναγίας. Γεμάτη από την δύναμη που μου έδωσαν, όταν ρωτήθηκα, απάντησα ακριβώς αυτό. Η κυρία- μεγάλη σε ηλικία- μου απάντησε με θλίψη πως λυπάται- αν το γνώριζε δεν θα με ρωτούσε. Της απάντησα με ένα πλατύ χαμόγελο πως δεν με πειράζει να μιλάω για τα παιδιά μου- αντίθετα είναι κάτι που με γαληνεύει. Τότε βρήκε το θάρρος να με ρωτήσει περαιτέρω. Μόλις κατάλαβε πως γέννησα μεν, μα δεν έζησα τα μωρά μου, αποκρίθηκε με σιγουριά:" Ε τότε δεν θα πονάς. Αφού δεν τα έζησες, θα ξεχάσεις. Έχεις γεμάτη αγκαλιά" Και τότε εγώ, εγώ που φωνάζω χρόνια τώρα για το δικαίωμα και την αναγνώριση στο πένθος της νεογνικής απώλειας, σώπασα. Χαμογέλασα- όχι πλατιά και μάλλον ψεύτικα- και σώπασα. 

Σώπασα γιατί κουράστηκα. Κουράστηκα να απαιτώ τα αυτονόητα. Όχι κατανόηση. Και σίγουρα όχι λύπηση. Ούτε καν λύπη αληθινή για τις ζωές που χάθηκαν τόσο πρόωρα.  Κουράστηκα να απολογούμαι για το πένθος μου. Κουράστηκα να αιτιολογώ την θέληση μου να μην ξεχαστούν αυτές οι ψυχούλες. Κουράστηκα να επιβεβαιώνω την απόλυτη ευτυχία που ζω δίπλα στο παιδί που έχω στην αγκαλιά μου, παρά την θλίψη που δεν μπορώ παρά να νιώθω πάντα βαθιά μέσα μου. Σώπασα γιατί αν με έμαθαν κάτι τα αγγελούδια μου είναι να κατανοώ και να έχω εσυναίσθηση και κουράστηκα να τα ζητιανεύω ή να τα μοιράζω εγώ απλόχερα αντί να το κάνουν οι άλλοι προς τα εμένα. 

Σώπασα γιατί αναρωτήθηκα αν έχει νόημα.  Αν όσα γράφω και λέω χρόνια τώρα έχουν κάνει και την παραμικρή διαφορά. Αν κάποιος είπε σε μια μητέρα απλά "Λυπάμαι" αντί για "Δεν πειράζει, θα κάνεις άλλο". Αν κάποιος έδωσε χρόνο στο πένθος μιας μητέρας αντί να απαιτεί να "Προχωρήσει επιτέλους παρακάτω". Αν κάποιος ρώτησε πως νιώθει αυτή η μητέρα, αντί να στρίψει στην πρώτη γωνία από αμηχανία. Αναρωτιέμαι αν στην τελική έστω και ένας γιατρός σε αυτή την χώρα έδωσε στην μητέρα το νεκρό μωρό της να το αγκαλιάσει, να το φιλήσει, να το μυρίσει, να το γνωρίσει. Έστω για αυτό το λίγο. Για να μην αναρωτηθεί έστω και για ένα δευτερόλεπτο όταν της πουν πως αφού δεν το γνώρισε, δεν πονάει, μήπως έχουν δίκιο. 

Γιατί δεν έχουν δίκιο. Ναι. Οι αναμνήσεις πονάνε. ΠΟΛΥ. Ίσως και περισσότερο. Το αναγνωρίζω πρώτη εγώ και το έχω δηλώσει ξανά. Έχουμε όμως σκεφτεί αν και πόσο πονάει η απουσία αυτών; 

Για την δική μου απουσία είναι αυτό το κείμενο. Που παρότι μετράει απόψε οχτώ χρόνια δεν έχει ελαφρύνει. Για το κορίτσι αυτό που γέννησα και επειδή το γεννούσα νεκρό δεν είχα "δικαίωμα" να πονάω και να εκφράζω τον πόνο μου κατά την διάρκεια της γέννας. Για το κορίτσι αυτό που ποτέ δεν βρέθηκε κανείς να το πιάσει και να το πάρει αγκαλιά. Πόσο μάλλον να μου το δώσουν εμένα να το δω. Για το κορίτσι αυτό που ήταν πολύ άρρωστο και "χρωμοσωματικά ανώμαλο" για να θεωρηθεί μια ανθρώπινη ύπαρξη που αξίζει σεβασμό και μνημόνευση. Για το κορίτσι αυτό που εγώ πάντα φαντάζομαι μελαχρινό και με μακριά χέρια. Για το κορίτσι αυτό που θα ήταν το Χριστινάκι μας. Για το κορίτσι αυτό που για μας είναι το πλάσμα που μας έκανε γονείς. Για την κόρη μας. 

Για σένα ψυχάκι μου. Η μαμά σε αγαπάει. Από πάντα και για πάντα. 

Το επώδυνο- μα και τόσο πολύτιμο- αυτό κενό....

Δεν έχουν μείνει και πολλά να γράψω για την νεογνική απώλεια- τέσσερα χρόνια τώρα τα έχω γράψει σχεδόν όλα. 

Όταν όμως έχεις χάσει το μωρό σου- νιώθεις πάντα ένα κενό μέσα στην καρδιά σου, την ψυχή σου, την ζωή σου. Το νιώθεις ακόμα και όταν η αγκαλιά σου έχει γεμίσει ή ήταν ήδη γεμάτη. Είναι αδιανόητο να μην το νιώθεις, διότι το κενό υφίσταται- μια θέση στην καρδιά σου που είχε προετοιμαστεί αποκλειστικά για εκείνο το μωρό μένει για πάντα άδεια- χάσκοντας στο τεράστιο κενό που έμεινε από την αγάπη που δεν έδειξες, την φροντίδα που δεν έδωσες, όλες τις πρώτες στιγμές που απλά έχασες- για πάντα. Το νιώθεις ακόμα και όταν είσαι πραγματικά ευτυχισμένη και ευγνώμων με την ζωή σου, πολλές φορές το νιώθεις ακόμα πιο έντονα σε όλες εκείνες τις γνήσια ευτυχισμένες στιγμές. 

Το νιώθεις σε μια οικογενειακή βόλτα στην θάλασσα και αναρωτιέσαι γιατί το παιδί σου να φτιάχνει κάστρα μόνο του- εσύ τρία γέννησες. Το νιώθεις τα Χριστούγεννα στην τεράστια στρωματσάδα κάτω από το δέντρο και αναρωτιέσαι γιατί τα πατουσάκια να μην είναι έξι, χώραμε τόσοι εδώ κάτω από τα ζεστά παπλώματα. Το νιώθεις στα γενέθλια σου και αναρωτιέσαι πως έγινε στα 38 σου η μεγάλη οικογένεια που ονειρευόσουν να έχει χωριστεί τόσο βίαια και πρόωρα, πως εσύ συνεχίζεις να μεγαλώνεις όταν το ένα σου παιδί σταμάτησε να ζει την ώρα της γέννας και το άλλο μόλις 10 ώρες αφότου γεννήθηκε. Το νιώθεις και στα γενέθλια του ουράνιου τόξου σου, του χιλιάκριβου σου, (σιχαίνομαι την λέξη μονάκριβο), γιατί μαζί με τα δικά του χρόνια μετράς και τα άλλα, αυτά που είναι πια ουράνια. Το νιώθεις σε κάθε πιθανότητα ή προσπάθεια να επιχειρήσεις μια ακόμα εγκυμοσύνη γιατί δυστυχώς ξέρεις. 

Ξέρεις πως η νεογνική απώλεια μπορεί να συμβεί, πως θα σε πονέσει τόσο που δεν είχες ποτέ φανταστεί, θα σε γκρεμίσει κατάχαμα και θα πρέπει εσύ να βρεις την δύναμη να ξανασηκωθείς. Ξέρεις πως θα κουβαλάς την απώλεια πάντα μέσα σου, πως μόνο όσοι το έχουν ζήσει θα σε καταλάβουν, πως λίγοι θα σου την αναγνωρίσουν. Ξέρεις πως ταυτόχρονα με την λάμψη αυτή των αστεριών που θα ακολουθεί για πάντα το παιδί που έχεις στην αγκαλιά σου, θα το ακολουθεί και ένα κενό. Το κενό των αδελφών του που ποτέ δεν γνώρισε. Ποτέ δεν ζήλεψε. Ποτέ δεν τσακώθηκε. Ποτέ δεν φίλιωσε. Ποτέ δεν αγκαλιάστηκε. Ξέρεις πως οι ερωτήσεις για τον Παράδεισο, τον Θεό, τον θάνατο, τα αγγελούδια θα έχουν πάντα άλλο βάθος και άλλη υπόσταση. Ξέρεις πως οι απαντήσεις θα είναι πιο δύσκολες γιατί θα πονάνε. Βασικά απλά ξέρεις πως γέννησες περισσότερα παιδιά από αυτά που ακούγονται μέσα στο σπιτικό σου. Και ξέρεις πως αυτό έχει αλλάξει τα πάντα για πάντα. 

Και απλά ελπίζεις. Ελπίζεις πως όλο αυτό σε έκανε και σε κάνει κάθε μέρα καλύτερο άνθρωπο. Ελπίζεις πως το ίδιο θα κάνει και στο παιδί σου. Ελπίζεις κάθε που κοιτάς τον ουρανό, τα βλέμματα σας με έναν μαγικό τρόπο να διασταυρώνονται. Ελπίζεις πως κάθε σου προσευχή να φτάνει στα αυτιά τους. Ελπίζεις τα δάκρυα σου να μην τους κόβουν τα φτερά. Ελπίζεις στην συγχώρεση. Από τα ίδια μα και από Εκείνον. Ελπίζεις να τα συναντήσεις όταν έρθει εκείνη η ώρα. Ελπίζεις, αυτό το κενό, να το νιώθεις για πάντα, γιατί αυτό το κενό είναι το μόνο που μπορείς να κάνεις για αυτά τα παιδιά σου. Και ελπίζεις όταν εσύ δεν θα είσαι πια εδώ, το θαύμα αυτό που θα αφήσεις πίσω να νιώθει πάντα αυτή την λάμψη των αστεριών. Να νιώθει την ζεστασιά από τα αδέλφια του. Να ξέρει πως αυτά τα ίδια τα αγγελούδια τον έστειλαν στην γη. 

Ελπίζεις, κάθε που θα κοιτά τον ουρανό να βλέπει λίγο από Παράδεισο. Και αν ποτέ δεν καταφέρεις να αναπληρώσεις το δικό του κενό με επίγεια αδέλφια, απλά ελπίζεις- με όλη την δύναμη της καρδιάς σου το ελπίζεις- να κάνει στην ζωή του σχέσεις αδελφικές, σχέσεις βαθιές που θα τον στιγματίσουν. Με τα καλά τους και τα κακά τους. Ελπίζεις αν τα όνειρα του συμπεριλαμβάνουν μια μικρή ή μεγάλη οικογένεια να την αποκτήσει ανώδυνα. Και ελπίζεις ποτέ μα ποτέ να μην βιώσει ο ίδιος την απώλεια που βίωσες εσύ. 

Τα σκοτεινά πρόσωπα της νεογνικής απώλειας.

Λίγο πριν αποχαιρετήσουμε τον Οκτώβριο- παγκόσμιο μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης- θέλω να μιλήσω για κάτι που δεν έχω μιλήσει τόσο ξεκάθαρα, παρά το γεγονός πως τέσσερα χρόνια τώρα έχω σπάσει πολλές φορές την σιωπή μου επί του θέματος. 

Θέλω να μιλήσω για τα σκοτεινά πρόσωπά της νεογνικής απώλειας- αυτά που περνάνε όλοι οι πενθούντες γονείς, άλλοι περισσότερο- άλλοι λιγότερο, άλλοι πιο έντονα- άλλοι λιγότερο. Θα μιλήσω για τα συναισθήματα ανικανότητας, για τις ενοχές, για την ζήλεια, για το έντονο αίσθημα αδικίας, για την μοναξιά, τον φόβο και την παραφροσύνη. 

Όσοι με παρακολουθείτε γνωρίζετε πως πέραν των δυο απωλειών που έχουμε ζήσει ήδη, ο μήνας αυτός στιγματίστηκε από μια ακόμη. Τόσα χρόνια μιλάω για την απώλεια- μιλάω από όταν την πρώτοζησαμε, εφτά χρόνια τώρα δηλαδή, άσχετα αν γράφω για αυτή μόλις τέσσερα.  Τόσα χρόνια προσπαθώ να κρατήσω την μνήμη των παιδιών μου ζωντανή, να έχω δικαίωμα στην ύπαρξη τους, να αναγνωρίζομαι ως μητέρα τους από την πρώτη στιγμή. Μα το κυριότερο, τόσα χρόνια παλεύω να έχω δικαίωμα στο πένθος, πένθος που δεν έχει αρχή μέση και τέλος- το πένθος αυτό ζει όσο ζεις και εσύ, αλλάζοντας και αυτό μορφή μαζί σου. 

Τόσα χρόνια λοιπόν μετά, τόσες κουβέντες μετά, άκουσα και πάλι τα θρυλικά "Δεν πειράζει μωρέ", "Πάμε παρακάτω" "Μην κλαις", "Μην στεναχωριέσαι". Τόσα χρόνια μετά ανακάλυψα πως υπάρχουν άνθρωποι- οικείοι άνθρωποι- που δεν ήξεραν καν πόσο προχωρημένες στην κύηση ήταν οι πρώτες μας απώλειες, τόσα χρόνια μετά ανακάλυψα πως υπάρχουν οικείοι και πάλι άνθρωποι που δεν ξέρουν καν πως έχουμε φωτογραφία από το δεύτερο παιδί μας. Πράγμα φυσικά που σημαίνει πως όχι μόνο δεν έχουν πάει ούτε μια φορά στο μνήμα να ανάψουν ένα καντηλάκι, μα το κυριότερο δεν έχουν καν κουβεντιάσει με μας σχετικά- διότι αν είχαν συζητήσει μαζί μας θα το ήξεραν αναμφισβήτητα. Τόσα χρόνια μετά δυστυχώς συνειδητοποιούμε με μεγάλη μας λύπη πως ακόμα ο κόσμος πιστεύει πως αν μιλήσει για τα αγγελούδια μας θα μας τα θυμίσει και θα στεναχωρηθούμε. 

Λες και τα ξεχνάμε στιγμή. Λες και η στεναχώρια δεν ρίζωσε βαθιά μέσα μας για πάντα. 

Και ο λόγος που θα μιλήσω σήμερα για το σκοτεινό πρόσωπο της απώλειας, είναι ακριβώς αυτός. Διότι επειδή οι περισσότεροι καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τον πόνο της νεογνικής απώλειας με αξιοπρέπεια και βγαίνουν από αυτόν πιο δυνατοί και παραδόξως με ένα πιο βαθύ και ειλικρινές χαμόγελο- βλέπετε ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει το θαύμα και να εκτιμάς την ευλογία στις μικρές στιγμές- ο κόσμος γύρω τους νομίζει πως είναι εύκολο, (δεν είναι),  πως το ξεπέρασαν, (δεν το ξεπέρασαν, το αντιμετώπισαν), πως ξέχασαν, (δεν το ξέχασαν και ούτε πρόκειται).  Θα μιλήσω, γιατί ιδέα δεν έχουν σε τι σκοτάδια βούλιαξαν όλοι όσοι έζησαν τον πόνο του να "δώσουν" θάνατο αντί για ζωή, πριν οδηγηθούν και πάλι στο φως. Και δεν έχουν ιδέα, γιατί τα σκοτάδια όλοι τα αποφεύγουν- κανείς δεν τα αγαπάει, φοβούνται μην βουλιάξουν και αυτοί- ενώ στο φως όλοι τρέχουν να "κλέψουν" λίγη από την ζεστασιά. Στους περισσότερους δεν περνάει καν από το μυαλό να επιχειρήσουν να γίνουν αυτοί το φως στα σκοτάδια κάποιου.... 

Και αυτό πονάει. Εφτά χρόνια μετά την πρώτη απώλεια και μόλις 16 μέρες μετά την τρίτη απώλεια, πονάει ακόμα. 

Βλέπετε, ακόμα και εμείς οι ίδιοι που το ζήσαμε νομίζουμε κατά διαστήματα πως αυτά τα σκοτεινά πρόσωπα της απώλειας θάφτηκαν την μέρα που βγήκαμε ξανά στο φως. Έρχεται όμως η στιγμή που συνειδητοποιείς πως δεν θάφτηκαν ποτέ- απλά είναι παραμελημένα και λίγο σκονισμένα σε μιαν άκρη του μυαλού σου. Μια ιδέα παγωμένου αέρα να μπει μέσα εκεί, στα φανέρωσε στο λεπτό. 

Πως να ξεχάσεις το αίσθημα κενού- του απόλυτου κενού- που νιώθεις μόλις σου αφαιρούν από τα σπλάχνα σου το παιδί σου; Πως να γεμίσεις το άδειασμα όταν οι ίδιοι οι γιατροί δεν σε αφήνουν να το κρατήσεις αγκαλιά; Πως να ξέρεις για ποιον πενθείς όταν δεν σου δείχνουν καν το ίδιο σου το παιδί; Πως να ξεχάσεις το κρύο και την παγωνιά που νιώθεις μόλις γυρίζεις στο άδειο σπίτι; Πως να μην κλάψεις μπροστά στο παιδί που ήδη σε περιμένει σπίτι; Πως να ακυρώσεις έτσι απλά την ύπαρξη του άλλου σου παιδιού μόνο και μόνο επειδή δεν επέστρεψε σπίτι μαζί σας; Πως να κοιτάξεις κατάματα την φίλη που κρατάει το μωρό της στην αγκαλιά της,  όταν και η ίδια αποφεύγει το δικό σου βλέμμα; Πως να ξεχάσεις τα κλάματα των μωρών από τα διπλανά δωμάτια όταν το δικό σου ήταν αφύσικα σιωπηλό; Πως να μην πονάς όταν βλέπεις μητέρες με τα μωρά τους, όταν εσύ έχεις βάλει το άψυχο σώμα του δικού σου σε ένα κουτί και κάτω από μια μαρμάρινη πλάκα; Πως να γιορτάσεις γενέθλια ξανά όταν η δική σου καρδιά συνέχισε να χτυπάει την στιγμή που του παιδιού σου σταμάτησε; Πως να ξεχάσεις πως σου έδωσαν χάπια για να μην έχεις γάλα; Πως είχες λόχια και όλα όσα έχει μια μητέρα που γέννησε, εκτός από το σημαντικότερο; Το παιδί της; Πως να ξεχάσεις πως συνέχισες να βγάζεις γάλα για άλλα πρόωρα θαύματα και ας έθαψες μόλις το δικό σου θαύμα - πόση δύναμη νομίζεις πως θέλει αυτό; Πως να εξηγήσεις τα γιατί στον εαυτό σου, τα ατελείωτα παιχνίδια του μυαλού προσπαθώντας να σκεφτεί κάθε στιγμή και λεπτό που προηγήθηκε πριν συμβεί το κακό, ώστε να αιτιολογήσει η λογική τα παράλογα; Με τι καρδιά να κοιτάξεις τα μπαλόνια στον διάδρομο του μαιευτηρίου, πόσο να αντέξεις τα χαρούμενα πρόσωπα και τα "Να σας ζήσει" που ακούς διαρκώς στους δίπλα θαλάμους αφού στον δικό σου έχει πέσει νεκρική σιγή; Πως να αποδεχθείς την πιθανότητα πως δεν θα ξαναγίνεις μητέρα- πως δεν θα ακούσεις ξανά αυτό το φρέσκο από Θεό κλάμα, πως δεν θα ξαναθηλάσεις, δεν θα ξανανιώσεις την χαρά του να σε κλωτσάει κάποια ψυχή εκ των έσω και να χαίρεσαι για αυτό; Πως να εξηγήσεις πόσο παράλογο είναι να παλεύεις για τα αυτονόητα, πόσο ανίκανη νιώθεις που για κάποιο λόγο δεν κατάφερες να εκπληρώσεις τον πρωταρχικό σου ρόλο ως γυναίκα; Σε ποιον να μιλήσεις για τους εφιάλτες, τους τόσο τρομακτικούς που ξυπνάς με λυγμούς, εφιάλτες που σε συνοδεύουν για πάντα μετά την απώλεια; Πως να εξηγήσεις πως παρόλα αυτά λαχταράς να κοιμηθείς μην και σου χαρίσει και κάποιο όμορφο όνειρο, κάποιο που να δεις πάλι την μορφή του, να το νιώσεις πάλι μαζί σου; Πως να εξηγήσεις τον μόνιμο φόβο Θεού που έχεις, (και ας τα έχεις βρει πια μαζί Του), πως να εξηγήσεις την ανάγκη σου για αγάπη δίχως όρους, πως να εξηγήσεις τις "παράλογες" φοβίες σου; Πως να εξηγήσεις τον θυμό σου όταν βλέπεις μιζέρια και αχαριστία σε ανθρώπους που τα παιδιά τους, τους χαρίστηκαν με ευκολία, σε ποιον να τολμήσεις να πεις πως παλεύεις να γίνεις καλύτερος άνθρωπος για να αξίζεις μια θέση δίπλα στα αγγελούδια σου όταν έρθει  ώρα χωρίς να σε περάσει για τρελή; Πως να συνεχίσεις να απαντάς στα "Μόνο ένα παιδί έχεις;" ή στο "Άντε, πότε θα κάνετε ένα παιδάκι;" όταν οι ίδιοι που ρωτάνε ποτέ δεν αναγνώρισαν το πένθος σου; Πως να εξηγήσεις πως ήθελες το μωρό σου δίπλα σου, έστω και νεκρό, πως να το αποχωριστείς, ποιος γονιός είναι έτοιμος για αυτό; Πως να απαντήσεις όταν σου ζητάνε να είσαι ευγνώμων για τα παιδιά που ήδη έχεις, πως να εξηγήσεις πως είσαι ευγνώμων- περισσότερο από όσο θα είναι αυτοί που στο λένε σε όλη τους τη ζωή- αλλά θες να τους ρωτήσεις ποιο δικό τους παιδί θα ήταν διατεθειμένοι να αποχωριστούν; Πως να το κάνεις αυτό χωρίς να σε θεωρήσουν κακιά; Πως να εξηγήσεις πως αν δεν το έχουν ζήσει δεν μπορούν να έχουν και άποψη; Πως να δώσεις να καταλάβουν πως απλά πονάς... 

Είτε το είδαν το παιδί σου, είτε όχι- είτε το είδες και η ίδια, είτε όχι, δεν παύει λεπτό να είναι το παιδί σου. Αίμα από το αίμα σου. Ψυχή από την ψυχή σου. 

Πως να καταλάβουν  πως ο μόνος λόγος που στέκεσαι ακόμα στα πόδια σου είναι επειδή δεν έχεις άλλη επιλογή. Πως να καταλάβουν τον αγώνα που έδωσες, που δίνεις και που θα δίνεις σε όλη σου την ζωή για να αντιμετωπίζεις τα πολλαπλά αυτά σκοτεινά πρόσωπα της απώλειας. Πως να ξέρουν αν δεν σε ρωτήσουν έστω και μια φορά πως ένιωσες, πως νιώθεις... 

Το κείμενο αυτό είναι αφιερωμένο σε όλα μου τα αγγελούδια. Είναι αφιερωμένο σε όλα τα αγγελούδια του ουρανού. Είναι όμως αφιερωμένο και σε όλες τις αγαπημένες μου μανούλες αγγέλων, αυτές που μου δίνουν δύναμη από την δύναμη τους, αυτές που ένα μικρό κομμάτι τους κρύβεται σε αυτό εδώ το κείμενο. Είναι αφιερωμένο και σε σένα που δεν έχεις ζήσει την νεογνική απώλεια ή απώλεια κύησης και ούτε στο εύχομαι. Εύχομαι όμως- την επόμενη φορά που θα βρεθείς απέναντι με μια μητέρα, έναν πατέρα ή ένα ζευγάρι που την έζησε- να βρεις την δύναμη να τους κοιτάξεις στα μάτια, να τους πεις πως λυπάσαι και να τους ρωτήσεις πως νιώθουν. 

Αν αυτοί έχουν την δύναμη να σου πουν, τότε έχεις σίγουρα και εσύ την δύναμη να τους ακούσεις. 

Σκέψεις για την Μυρτώ μας... (από έναν μπαμπά αγγέλου)

Ζούσαμε στο μπλε συννεφάκι μας. ( σαν αγοράκι ας μην πω ροζ).

Δεύτερη εγκυμοσύνη πολύ πιο προγραμματισμένη αυτή τη φορά .

Είναι αυτό το σοφό όταν κάνει σχέδια ο άνθρωπος τα βλέπει ο Θεός και γελά.

Όλα καλά και τέλεια μετά από ψιλοπροβλήματάκια που δεν προοιωνίζουν τίποτα δυσάρεστο είμαστε στην τελική ευθεία. Μετράμε μέρες για VBAC .

Τηλεφώνημα στην δουλειά, έντονος πόνος , αδιαθεσία έλα να δούμε τι θα κάνουμε. Σε εγρήγορση αλλά και χαλαρά. Μπάνιο να είναι χαλαρή και μετά από επικοινωνία με τον γιατρό αποφασίζουμε να πάμε από εκεί και αν δεν είμαστε για γέννα ξαναγυρίζουμε. Τόσο χαλαροί και cool.

Φάε και λίγη σοκολάτα μήπως και νιώσεις το παιδί. Δεν πειράζει που δεν το καταλαβαίνεις το παιδί μπορεί να έχει λουφάξει πριν την μεγάλη έξοδο, συμβαίνουν αυτά. Στη διαδρομή σπάνε τα νερα ( ή έτσι νομίζαμε ) τηλέφωνα, μηνύματα , γεννάμε. Παμε να κατέβουμε, ΣΟΚ αίματα , κλάματα αλλά όλοι μας καθησυχάζουν δεν πειράζει αφού είστε εδώ όλα καλά ( έτσι νομίζανε ) . Λεπτομέρεια της βραδιάς η καημένη η νοσηλεύτρια να λέει στη Δέσποινα σε παρακαλώ έχω λερωθεί με αίμα , πες μου ότι δεν έχεις AIDS, δεν θα ήθελα να είμαι στην θέση της.

Μαθαίνω με ανορθόδοξο τρόπο για την απώλεια αλλά θα πρέπει να μείνω ψύχραιμος μέχρι να ενημερωθώ επίσημα. Ο πατέρας της ακόμα στο μπλε συννεφάκι του.

Ο γιατρός με καλεί και εν συνεχεία την βλέπω , δεν παίρνει αναβολή άμεσα χειρουργείο μην έχουμε περεταίρω απώλειες. Πλέον μοιραζόμαστε το χαμό του παιδιού με τρίτους και αγωνιούμε για τη Δέσποινα. Η διαδικασία έγινε σχετικά γρήγορα λόγω της φύσης της επέμβασης. Με ξανακαλούνε και μας ρωτάνε αν θέλουμε να δούμε το παιδί . 

Ας είναι καλά η Δέσποινα λέει ναι . Αν έλεγε όχι πιθανόν εγώ να το έβλεπα .
Παιδί, απλά σα να κοιμάται . Να είμαι και εγώ καλά που τους έβγαλα φωτογραφία. Αν δεν το έκανα ίσως θα το μετάνιωνα για πολύ καιρό.

Δωμάτιο μόνοι μας . Ξάγρυπνος να πηγαινοέρχομαι στο δωμάτιο να κλείνω την πόρτα να ακούγονται κλάματα μωρών . Βουβό και ενεργό κλάμα όλη την νύχτα . Επόμενη μέρα , ο γιατρός μας επίσκεψη . Εκεί να δείτε κλάμα που έριξε ο άνθρωπος , εγώ απουσίαζα για τα γραφειοκρατικά.

Το μαιευτήριο μας προτείνει ομαδική ταφή και λέμε όχι ,(απαίτηση της Δέσποινας που και για αυτή την επιλογή θα την ευχαριστώ για πάντα) .Επιμονή της υπεύθυνης μαίας και να μου λέει , που να μπλέκετε και άλλα τέτοια. Ρητώς τους λέω ΟΧΙ.

Αποφασίζεται να φύγουμε νωρίτερα. Στο κοστολόγιο βλέπω έξοδα ταφής . Τους λέω κάνετε λάθος μου λένε όχι το έχετε υπογράψει., Τους ζητώ να μου βρούνε που το υπέγραψα αυτό. Το κουτάκι για συναίνεση ομαδικής ταφής μετά από καυγάδες διαπιστώθηκε όντως κενό. Αλλαγή τιμολογίων κ,λ.π.

Το παιδί πέραν 20 κάτι εβδομάδων πρέπει να πάρει ληξιαρχική πράξη θανάτου. ΜΕΓΑ λάθος του κράτους δεν δηλώνετε το παιδί πουθενά. Απλά ότι πέθανε , μα πως πέθανε αν δεν γεννήθηκε. . Δεν έχει σημασία δεν γράφετε σε κανέναν δημοτολόγιο εφόσον γεννήθηκε νεκρό. Άρα η Μυρτώ μας είναι στην ανυπαρξία για το κράτος.

Στο σπίτι να υπάρχει ένα 3χρονο παιδί να περιμένει το αδελφάκι του. Είχαμε δώσει εντολή να μη του πει κανείς τίποτα , Εγώ και μόνο εγώ να του εξηγήσω. Εκει σας θέλω πώς να τα πεις αυτά σε ένα πανέξυπνο πλάσμα. Αν με ρωτήσετε τώρα δεν θυμάμαι να σας πω τι με φώτισε ο θεός και είπα , τα έχει απορρίψει το μυαλό μου αυτές τις στιγμές ( το έχω αυτό το καλό). Σίγουρα μένεις στα θετικά. Η μαμά είναι καλά. Αύριο έρχεται σπίτι.

Σπίτι , ώρες δύσκολες πραγματικά , Για όλους.

Από το μαιευτήριο είχαν ενημερώσει το γραφείο τελετών να φέρουν μια κούτα να πάρει το παιδί και αυτοί έφεραν μια κανονική κούτα super market τώρα που το σκέφτομαι μου φαίνεται τραγικό εκείνη τη στιγμή ήμουν απλά θεατής των καταστάσεων . Η υπεύθυνη Μαία αρνείται να το δώσει με αυτό τον τρόπο και όπως ήταν και το λογικό το γραφείο τελετών έφερε τη κανονική λευκή μικρή κάσα.

Σχήμα οξύμωρο το κανονική και μικρή……

Αφού κράτησα ξανά το μικρό της σωματάκι την πήραμε για το γραφείο τελετών να την ετοιμάσουν. Ταφή. Ελάχιστοι άνθρωποι . Αρνηθήκαμε περισσότερους αν και ενδιαφέρθηκαν.

Ο κύκλος σε αυτές τις καταστάσεις πρέπει να είναι απίστευτα κλειστός.

Η κατασκευή του μνήματος μας έβαλε σε μια διαδικασία να πάμε και να ψάχνουμε άλλα παιδικά μνήματα και σε άλλα νεκροταφεία. Εκεί είναι που νιώθεις ότι δεν είσαι μόνος σου. Εκεί είναι που βλέπεις πιο τραγικές ιστορίες από τη δική σου. Εκεί είναι που λες τα έχω δει όλα δεν με φοβίζει τίποτα. Λίγο καιρό αργότερα πέθανε η μητέρα μου σε μεγάλη ηλικία. Τι είχε να μου πει εμένα περισσότερο αυτό , εδώ είχα θάψει το ίδιο μου το παιδί.

Θεωρώ ότι η απώλεια παιδιών μας κάνει πιο σοφούς. Πέφτεις μέσα στο πύρινο καζάνι και βγαίνεις ζωντανός . Γιατί πρέπει να βγεις. Πιο σοφός είπαμε όχι πιο νεκρομένος. Το παιδί είναι εκεί που είναι και είναι ευτυχισμένο , μη μένετε στην μιζέρια της απώλειας και μη μένετε σε καμία μιζέρια. Η ζωή συνεχίζεται είτε έχετε άλλο παιδί είτε θα αποκτήσετε είτε και όχι. Ο σκοπός και το νόημα της πρόσκαιρης ζωής είναι η σωτηρία της ψυχής . Του παιδιού μας σώθηκε η δική μας άραγε θα σωθεί; 

Αυτή πρέπει αν είναι η αγωνία μας .

Στα νοσοκομεία γίνονται κάθε μέρα θαύματα. Το θαύμα δεν είναι στον άρρωστο που δεν έχει πλέον καρκίνο , ( γίνεται και αυτό αλλά πολύ σπάνια) το θαύμα είναι η αλλαγή στις καρδιές αυτών που βιώνουν τον πόνο και λένε δόξα το Θεώ. Το θαύμα είναι εκεί που ο αδελφός συγχωράει αδελφό μετά από 40 χρόνια που είχαν να μιλήσουν στο κρεβάτι του πόνου.

Κάτι τελευταίο .

Μητέρες που κάνατε άλλες επιλογές μη στεναχωριέστε , τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι το απόλυτα σωστό. Γιατί δεν είναι σωστό να θάβεις το παιδί σου.

Αν δεν έθαψες μόνη σου το παιδί , αν δεν έχεις φωτογραφία του , αν δεν έχεις ουράνιο τόξο μη στενοχωριέσαι. Εκεί δίπλα στο τάφο ενός άλλου δικού ανθρώπου υπάρχει ένα μικρό μνήμα πιθανώς και ξεχασμένο από κάποιο άλλο παιδί, πάνε λουλούδια σε εκείνο το μνηματάκι και άφησε τα.

Εσύ που δεν έχεις φωτογραφία δες μια φωτογραφία του Αιλαν και κάθε παιδιόύ από τη Συρία και από όπου αλλού και αυτό σα να βλέπεις το παιδί σου είναι.

Όσο για εσάς που δεν έχετε ακόμα το ουράνιο τόξο σας , να έχετε πίστη και όλα μπορεί να γίνουν αν πρέπει να γίνουν. Το βασικό είναι να είστε καλά με το σύντροφο σας. Και πάντα υπάρχουν παιδία που χρειάζονται μια ζεστή αγκαλιά.

ΥΓ. Αν κάποιος μπαμπάς τύχει και το διαβάσει αυτό κάντε μου τη χάρη και σεβαστείτε τα θέλω της συντρόφου σας. Αν θέλει φωτογραφίες μην την αποκαλέσετε μακάβρια και παράλογη . Αν δεν θέλει ταφή να μη κάνει, αν θέλει να γίνει.

Είναι ιερά τα θέλω της μάνας που έχασε τον καρπό της κοιλιάς της.

Χωρίς εσένα;... (Οι σκέψεις της Τασούλας)

Όταν κάτι τελειώνει λιώνει ο πόνος στο χιόνι...και μετά ξημερώνει και είμαι ακόμη πιο μόνη...

Αχ ψυχή μου..τι να σου γράψω φέτος.... Πέντε χρόνια πέρασαν κ εγώ ακόμη μπορώ να θυμηθώ ευτυχώς αυτά τα νυσταγμένα σου μάτια...

Τι να σου πω πια δεν ξέρω...όλα μέσα μου μαλάκωσαν πια...ο θυμός, η λύπη, ο πόνος...δεν σε ξεχνάω μωρό μου ...μη σκέφτεσαι έτσι μα...όλα έγιναν πιο απαλά...-έτσι λέει η αδερφή σου το μαλακά-..σε θυμάμαι με μια γλύκα τόση που λιώνω στη σκέψη σου...σ έχω φωτογραφία στην καρδιά μου χωρίς καλώδια..χωρίς ήχους..χωρίς μυρωδιές...χωρίς το πλαστικό τζάμι που μας χώριζε...σ έχω απομονώσει σ΄ενα μικρό καδράκι στην άκρη της καρδούλας μου ...δεν έχει άλλο αγκαθάκια εκεί , μη φοβάσαι...εκεί θα είσαι πια...εκεί που όλα είναι απαλά, εξάλλου το συννεφένιο κρεβατάκι σου είναι απαλό, δεν είναι;

Έτσι θέλω να σε σκέφτομαι..πάνω σ ένα σύννεφο να ξαπλώνεις και να ταξιδεύεις όπου σε πηγαίνει ο άνεμος...να μας ρίχνεις και καμιά ματιά ναι;

Φέτος λοιπόν ,βρήκα τι θα σου γράψω....ότι άλλαξα μωρό μου...δεν είμαι θυμωμένη...δεν είμαι λυπημένη...μου λείπεις βέβαια πολύ και θα έδινα τα πάντα να μην είχε συμβεί ποτέ τίποτε από όλα αυτά που μας χώρισαν..μα...ξέρεις κάτι; μου έδωσες τόση χαρά εκείνη τη μέρα που με κοίταξες για πρώτη φορά...με έκανες να κλάψω από συγκίνηση εκείνη τη μέρα που έσφιξες το δάχτυλο μου μέσα στη μικροσκοπική γροθιά σου ...που ...εντάξει πια...τα ζύγισα...τα μέτρησα...δεν θέλω άλλο να πονάω όταν σε σκέφτομαι...κ ας τρέχουν ακόμη ποτάμια τα μάτια μου εκείνες τις στιγμές...εκεί κάπου μέσα στα δάκρυα πια υπάρχει κ λίγο χαμόγελο...πικρό; γλυκό; δεν μπορώ ακόμη να ξέρω...μα ένα ξέρω...θα σ αγαπώ για πάντα πουλάκι μου συννεφένιο....

Όμως ξέρω μια μέρα ίσως χρόνια μετά  θα μετρήσω ξανά τα σπασμένα  χωρίς εσένα.............

η μαμά...

Η ιστορία ενός ξεχωριστού αγγέλου... Του Χρυσοβαλάντη.

„Ένα παιδί της  ζήτησε να πει ένα τραγούδι…κι είπε…

Ποτέ σου μη τους πεις, τι άσχημοι που μοιάζουν

Αυτοί που σε σιχαινοντε…μα στέκουν και κοιτάζουν.

Κι είπε ποτέ σου μη κοιτάς τον άλλον μες στα μάτια

Γιατί καθρέφτης γινεσαι…κι όλοι σε σπαν κομματια…“

Λέει ένα τραγούδι… 

Ένα από τα πολλά που με συντρόφευαν στην δικιά μου απώλεια. 

Είμαι η μαμά Ν. Και αυτή είναι η ιστορία μου.  (αν και άργησα πολύ να τη γράψω, αν και το υποσχέθηκα στη Γιάννα και στις άλλες μανούλες…και ζητώ συγνώμη γι αυτό). 

 Πάντα πίστευα στην αγάπη, στη δύναμη της και στα διαφορετικά της είδη… Από μικρό κοριτσάκι ονειρευόμουν κάποιος να με αγαπήσει και τελικά δεν άργησε να βρεθεί…

Γνώρισα τον Σ. Και όλα βρήκαν το δρόμο τους… Μετά από 5 χρόνια γάμου,μετά από πολλές δυσκολίες αλλά και όμορφες στιγμές ήρθε η ευλογία και η αγάπη μας πήρε μορφή, σώμα, ψυχή και πρόσωπο…

Ένα προσωπάκι που έμελλε να μας σημαδέψει κ να χαραχθεί μέσα μας…

Το 2011 κάναμε διακοπές στη Μύκονο και επι την ευκαιρία μπορέσαμε να επισκεφθούμε και την Τήνο και τον Ναό της Μεγαλόχαρης… Μια άγνωστη δύναμη με τράβηξε κοντά Της και ήξερα ότι κάτι μεγάλο με περίμενε εκεί. Μόλις φτάσαμε μπροστά στην Πύλη Της ένοιωσα ένα „αεράκι“ να με διαπερνά και εντελώς ασυναίσθητα ο άντρας μου μου έσφιξε το χέρι. Έγώ ξέσπασα ξαφνικά σε κλάματα και εκεί κατάλαβα ότι πρέπει να Της ζητήσω με όλη μου την καρδιά να μας ευλογήσει. Της ζήτησα λοιπόν να μου κάνει αυτό το δώρο και να μας κάνει γονείς… Κατάλαβα ότι έχουμε αγάπη μέσα μας να δώσουμε… Της ζήτησα να με δεχθεί και με όποια „αμαρτία“ προηγούμενη ή όχι να μου δώσει αυτή την ευκαιρία να γεμίσει η αγκαλιά και η καρδιά μας.

Και το έκανε. Γυρνώντας από τις διακοπές λοιπόν ξεκινήσαμε τις προσπάθειες,οι οποίες ευδοκίμησαν πολύ γρήγορα,ίσως τόσο γρήγορα που δε το περιμέναμε. Κοντά στα Χριστούγεννα μάθαμε την εγκυμοσύνη μου. Ήμουν στην 8η εβδομάδα. Εκεί το πήρα „σοβαρά“… Έκοψα τον καφέ,το τσιγάρο,οτιδήποτε που μπορούσε να μου κάνει κακό. Ήθελα να νοιώσω μαμά… Στην πρώτη εγκυμοσύνη πολύ δύσκολο! Προσπαθούσα να αλλάξω συμπεριφορά,να μειώσω τα νεύρα μου,  να ηρεμήσω γενικά και σκεφτόμουν μόνο το μωρό μας…

Θα είναι άραγε αγόρι; Μια τάση να θέλω να είμαι αγορομάνα την είχα (χαχαχαα..)

Ο καιρός περνούσε και εγώ απολάμβανα την εγκυμοσύνη μου κάνοντας σχέδια και όνειρα, κυρίως όνειρα... Γύρω στην 24η εβδομάδα μας πρότεινε ο γιατρός μας να κάνουμε την Β επιπέδου, για την οποία δεν είχα ιδέα και δεν είναι και υποχρεωτική εδώ που ζούμε. Δεχτήκαμε λοιπόν και κλείσαμε ραντεβού στον ειδικό. Στις 26 Απριλίου του 12 κάναμε τον μεγάλο υπέρηχο… Δεν πήγα με ιδιαίτερη ανησυχία η προσμονή για κάτι, πίστευα ότι θα δω το μωρό μου πιο ιδιαίτερα και θα αποκτήσω κάποιες γνώσεις παραπάνω για αυτό. Χάρηκα λοιπόν. Ο γιατρός ήταν λιγάκι ήσυχος και παρόλο που διέκρινα κάποια ανησυχία ταυτόχρονα στον τρόπο του,  δεν σκέφτηκα κάτι „κακό“.

Μόλις τελείωσε η εξέταση ο γιατρός ήθελε να μας ενημερώσει ειπε… Ευτυχώς ή δυστυχώς μας το είπε κατευθείαν.

“Τα νέα δεν είναι και τόσο ευχάριστα“…

Ο μπέμπης μας διαγνώσθηκε με ένα είδος συγγενούς καρδιοπάθειας το οποίο χωρίς επέμβαση δυστυχώς δεν είναι συμβατό με τη ζωή… Σύνδρομο υποπλαστικής αριστερής κοιλίας. Με άλλα λόγια το μωρό μου είχε μια μισή καρδιά… Από εκείνη τη στιγμή έσβησε κ η δική μου καρδιά στο μισό.  Η πρώτη μου ερώτηση ήταν κατά πόσο αντιμετωπίζεται χειρουργικά και κατά πόσο είναι σίγουρη η διάγνωση. Μισά τα λόγια του και στις δυο ερωτήσεις. Θα βλέπαμε ακόμα έναν γιατρό ακόμα πιο ειδικευμένο.

Ξέσπασα σε λυγμούς και η κοιλιά μου τραβήχτηκε. Πόνεσα. Πήρα τη μαμά μου τηλέφωνο που ήξερα ότι τις επόμενες μέρες θα πήγαινε στην Τήνο, της ζήτησα να μας πάρει ένα καντηλάκι και να το αφιερώσει στο όνομα μας με την ευχή να μας φυλάξει η Παναγία... Ήξερα ότι ήταν το σωστό καιΤης ζήτησα να μας δώσει δύναμη για ότι επακολουθήσει.

Ο δεύτερος ειδικός που μας είδε την ίδια μέρα απλά επιβεβαίωσε την διάγνωση. Μας ενημέρωσε όμως ακριβώς για τις επιλογές μας. 

Πρώτη ήταν η διακοπή κυήσεως, φυσικά μισό-νόμιμα και θα έπρεπε να γίνει σε άλλη πόλη,σε πανεπιστημιακή κλινική και με πολύ βάναυσο τρόπο. Έκτρωση στον 6ο μήνα δηλαδή; Με απλά λόγια αυτό θα ήταν… Και ποιος μου λέει ότι δε θα πάθω ζημιά; Και ποιος μου λέει ότι θα μπορέσω να ζήσω μετά από αυτό και θα μπορώ να κοιτάξω τον εαυτό μου στον καθρέφτη; Που ήταν η αγάπη για το μωρό μου εκείνη την ώρα που σκέφτηκα το ενδεχόμενο αυτό; Ήξερα ότι δεν είναι λύση για μένα. Δεν κρίνω καμία μανούλα που έπρεπε να πάρει αυτό το δρόμο,κατανοώ πόσο δύσκολο είναι και πονάω διπλά κ τρίδιπλα γιατί στάθηκα μπροστά στο αδιέξοδο αυτό. 

Δεύτερη επιλογή να γεννηθεί το μωρό μου τελειομηνο,να λάβει φαρμακευτική αγωγή από την πρώτη μέρα και περίπου την τρίτη ήμερα ζωής να υποβληθεί στην πρώτη από τις 3 επεμβάσεις που είναι αναγκαίες και ακόμα και έτσι οι πιθανότητες επιβίωσης χωρίς συγκεκριμένο όριο ηλικίας που θα μπορούσε να φτάσει ως παιδί κυμαίνονται ως 75-80%. Έπρεπε δηλαδή να δεχθούμε την πιθανότητα ότι το παιδί θα επιζήσει ίσως μια δυο ή τρεις επεμβάσεις ή ίσως και καμία Με έπιανε τρέλα στη σκέψη αυτή… Είναι στη δικαιοδοσία μου να επιλέξω να ταλαιπωρηθεί ένα πλάσμα τόσο κ με αυτό τρόπο; Ποιος επιλέγει;

Η τρίτη επιλογή μας ήταν ο δρόμος δίχως γυρισμό… Ίσως ξενίσει κάποιους αλλά εγώ θα το πω…PALIATIV CARE ή αλλιώς η τελική φροντίδα που επιλέγουμε για έναν ασθενή που ξέρουμε ότι δεν έχει πολύ χρόνο ζωής… Στην περίπτωση μας επέλεξα να φέρω στη ζωή το μωρό μου, τελειόμηνο και με φυσιολογικό τοκετό και επέλεξα να ζήσω μαζί του όσες μέρες αποφάσισε η φύση και ο Θεός να του χαρίσουν… Μου είναι πολύ δύσκολο να το εξηγήσω και να κάνω τους άλλους να με καταλάβουν… Γεννάς ένα παιδί, πονάς και χτυπιέσαι να το φέρεις στη ζωή και δε παλεύεις περαιτέρω;  Ναι. Θέλεις να πεις ότι κουβαλούσες ένα παιδί 3 μήνες ξέροντας ότι θα δε θα ζήσει παραπάνω από 4 μέρες; Ναι. Θέλεις κάποιος να καταλάβει την απόφαση σου αυτή; Ναι. Θέλεις να λέγεσαι ΜΑΝΑ εσύ που δέχθηκες να δεις το μωρό σου να φεύγει; Ναι. Θέλεις να πεις πως το αγάπησες στ' αλήθεια? Ναι.

Ναι.

Έπρεπε να παλέψω πάνω από όλα με τον εαυτό μου, με τον άντρα μου, με γονείς, πεθερικά, με φίλους, με γιατρούς και πρόσωπα που ήξεραν και δε μίλαγαν, και αυτοί που μίλαγαν έλεγαν τα λάθος λόγια. Ναι λοιπόν πρέπει να σπάσω ξανά τη σιωπή και να αντιμετωπίσω ότι έθαψα πριν 4 χρόνια… Ναι λοιπόν αποφάσισα να φέρω στον κόσμο το παιδί μου και του έδωσα το όνομα Χρυσοβαλαντης. Ναι πάλεψα και τον Θεό και την πίστη μέσα μου, και ναι η Παναγία μου έδειξε το φως ,μου έδωσε τη δύναμη να πάρω την απόφαση και να το τάξω δυο φορές το μωρό μου, μου έδωσε ελπίδα αυτό. Ναι λοιπόν πάλεψα ανάμεσα σε λογική και συναίσθημα και η απόφαση μου αυτή ήταν η καλύτερη για μενα.

Πονεσα 22 ώρες για να δει το φως της γης ο άγγελος μου, τον είχα αγκαλιά 4 μέρες. Πέρασα ένα βράδυ στην εντατική μαζί του πριν πετάξει στο φως της επόμενης μέρας. Ήταν ένα αγοράκι μελαχρινό σαν το μπαμπά του, με σκούρα μάτια και μαλλιά. 3520 Γραμμάρια/ κιλά και 54 πόντους. Ψηλός, σαν το μπαμπά του. Έβγαλα 300 και βάλε φωτογραφίες μαζί του γιατί δε θα μπορούσα να έχω τίποτε άλλο από αυτόν, του ψώνισα ρούχα όπως θα έκανε κάθε μαμά και κράτησα τη μυρωδιά του, τον έκανα μπάνιο έστω και μια φορά, τον κράτησα αγκαλιά και βγήκα μαζί του στη μικρή βεράντα που είχε στη μεριά του δωματίου μας στο νοσοκομείο. Ξαγρύπνησα με το χεράκι του πλεγμένο δυνατά στο δάχτυλο μου εκείνη τη νύχτα πριν μου φύγει.

ΤΟΥ ΕΙΠΑ Σ ΑΓΑΠΩ. ΝΑΙ. ΠΡΟΛΑΒΑ.

Αυτά που έζησα μαζί του επισκιάζουν τις αρνητικές μου αναμνήσεις ακόμα και την απώλεια του και ότι ακολούθησε μετά. Με πίκραναν πολλά λόγια και πολλοί άνθρωποι τότε, όμως τους έχω συγχωρέσει. Δεν έχω συγχωρέσει τον εαυτό μου ίσως που επέβαλλα στον άντρα μου να το ζήσει αυτό μαζί μου, αν και συναίνεσε στην απόφαση αυτή. Δεν με πίεσε,  ούτε τον πίεσα, έχει πληγωθεί όμως και το ξέρω…. Εκείνος τον κρατούσε αγκαλιά όταν πέταξε, ήταν η μοναδική στιγμή που έλειψα από κοντά τους στην εντατική. Δέκα λεπτά όλο και όλο και ήταν αρκετά. Δεν μου χει μιλήσει ακόμα για την στιγμούλα αυτή και δεν τον κατηγορώ. Δεν μιλάμε πλέον γενικά για αυτό. . Πηγαίνουμε πολύ συχνά στο μνήμα του όμως και είναι αρκετό αυτό από το να μιλάμε. Ίσως κάποια μέρα πάρει την απόφαση να μου μιλήσει. 

Θα περιμένω.

Λίγο μετά την απώλεια μας ταξιδέψαμε και πάλι στην Τήνο. Ήθελα να Την ευχαριστήσω για το δώρο που μου έκανε, κράτησα την πίστη μου γιατί μου δίνει ελπίδα… Δεν Της ζήτησα ξανά αντάλλαγμα…. Πήγα και γύρισα κενή… Μόνο την υπόσχεση της έδωσα πως αν μου χαρίσει και άλλο μωρό θα το βαφτίσω στο νησί της… Το ίδιο έκανα και στο μοναστήρι της Αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου. Και αυτή μου έδωσε ελπίδα. Έψαξα την ελπίδα για ένα θαύμα που ίσως δεν ήρθε να μείνει δηλαδή κοντά μου, τη βρήκα όμως για να μπορέσω να συνεχίσω, και είδα ένα άλλο θαύμα…. 

Αυτά που έζησα, αυτά που έμαθα, που κατάλαβα από που πηγάζει η αγάπη…. Που άλλαξε η σύσταση του χαρακτήρα μου…. Που έμαθα να χαμογελάω και  να λέω ευχαριστώ, να συγχωρώ, να μπορώ  να πω ότι βγήκα δυνατή από αυτή τη καταιγίδα…

Πέρασε καιρός με την προσμονή και την επιθυμία να το ξαναζήσω, να γεμίσει η αγκαλιά μου και η καρδιά μου…  Ακριβώς ένα χρόνο μετά τον αποχαιρετισμό μας και αφού αποφάσισα να πετάξω τα μαύρα από το σώμα μου, (γιατί στη ψυχή μου τα κουβαλάω ακόμα) , ξαναβρέθηκα στην Τήνο και βρήκα τη δύναμη να ξαναζητήσω την ίδια χάρη. Ξέρω ότι μπορώ να γίνω μαμά και ζητάω μια δεύτερη ευκαιρία. Η αγάπη μέσα μου δε στέρεψε…. Ούτε και τα δάκρυα…. Ούτε και η πίκρα της άδειας αγκαλιάς. Και η Μεγάλη αυτή μανούλα δέχτηκε να μου στείλει ένα δεύτερο άγγελο… Ένα ουράνιο τόξο μετά τη καταιγίδα. Το ουράνιο τόξο ήρθε πριν 2 χρόνια και κάτι….και κουβαλάει μαζί με το όνομα του παππού του και το όνομα του αδερφού του. Κουβαλάει τα μάτια και τα μαλλιά του, το χαμόγελο και πιστεύω και την τρέλα του…

Ένα άλλο τραγούδι λέει….

“ There where is a fire, it s gonna be a flame….there where is a flame, does it means you are gonna get burn?...only cause it burns doesn t means you re gonna die…you got to get up and try….“

( Όπου υπάρχει φωτιά θα υπάρξει και φλόγα, όπου υπάρχει φλόγα μπορεί και να καείς, αλλά και αν καείς δε σημαίνει ότι θα πεθάνεις… Πρέπει να σηκωθείς ξανά και να προσπαθήσεις….) 

Μια μεγάλη αγκαλιά σε όλες σας…. Κοντά η μακρυά...