Όταν ο πόνος δεν σταματά...

 Θυμάμαι τον πατέρα μου πάντα να μου λέει: 

Γιάννα αν κόψω το δάχτυλο μου θα με πονάει πολύ σωστά; Και θα το σκέφτομαι συνέχεια. Θα σκέφτομαι συνέχεια το δάχτυλο μου που πονάει. Ναι; Αν όμως ενώ έχω κομμένο το δάχτυλο, μου κοπεί το άλλο χέρι από τον καρπό, τι θα σκέφτομαι τότε; Θα νιώθω λες το ένα δάχτυλο ή το άλλο χέρι που έχει κοπεί όλο; Και αυτό πάει λέγοντας.... 

Με συγκλόνιζαν πάντα αυτά τα λόγια του πατέρα μου...

Έπειτα μου διηγούνταν μια ιστορία για μια μέρα που ήθελε να φτιάξει μια ομελέτα. Κρατούσε τέσσερα αυγά. Τα ακούμπησε όλα στον πάγκο ώστε να φτάσει το τηγάνι. Και ένα από τα αυγά κύλησε και έπεσε στο πάτωμα. Πανικόβλητος έτρεξε να καθαρίσει τη ζημιά, τη στιγμή που κυλούσαν ήδη και τα υπόλοιπα. Αυτός όμως απορροφήθηκε τόσο από το να φτιάξει το πρόβλημα που είχε εμφανιστεί που δεν σκέφτηκε πρώτα να αποτρέψει και επερχόμενα προβλήματα. Αντί να πιάσει πρώτα τα άλλα τρία αυγά και να τα βάλει σε ένα μπολ, έτρεξε να καθαρίσει το ένα με αποτέλεσμα να έχει τέσσερα αυγά εν τέλει στο πάτωμα. Δεν σκέφτηκα καθαρά μου έλεγε. Άφησα το άγχος να κυριαρχήσει. 

Και πόσο την απολάμβανα και αυτή την ιστορία. 

Που να φανταζόμουν ότι ήταν αυτά ακριβώς τα λόγια του πατέρα μου που θα διαμόρφωναν τον χαρακτήρα μου και πόσο χρήσιμα θα μου φαίνονταν στην πορεία της ζωής μου. Στα δικά μου κομμένα δάχτυλα και χέρια, στα δικά μου σπασμένα αυγά στο πάτωμα. 

Θυμάμαι πάντα τους γιατρούς να μου λένε όλα αυτά τα άσχημα και τα δύσκολα που έλεγαν στις εγκυμοσύνες μου και εγώ να ρωτάω με ψυχραιμία, σχεδόν με ψυχρότητα. 

"Οκ. Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό; Και το κυριότερο τι μπορώ να κάνω ΕΓΩ; Πώς μπορώ να βοηθήσω;" Και ότι μου έλεγαν, εγώ στρατιώτης. 

Φυσικά ανακάλυψα πολύ σύντομα και με πολύ άσχημο τρόπο, ότι πολλές φορές ότι και να κάνεις δεν μπορείς να βοηθήσεις. Μπορείς να είσαι ο καλύτερος στρατιώτης και πάλι να χάσεις τον πόλεμο. Κάποια πράγματα είναι απλώς γραφτό να γίνουν. Όπως ανακάλυψα πώς όσο και να θες κάτι, όσο και να προσευχηθείς- κάποιες φορές απλώς δεν γίνεται. Όχι δεν συνομωτεί πάντα το σύμπαν υπέρ σου. Όχι ο Θεός δεν ακούει πάντα με τον τρόπο που εσύ θες. Και σίγουρα δεν περνάνε όλα από το χέρι σου. 

Ξέρεις όμως τι περνάει από το χέρι σου; Ο τρόπος που θα το αντιμετωπίσεις. Είναι στο χέρι σου αν θα σκεφτείς το δάχτυλο ή τον καρπό. Στο χέρι σου αν θες ένα αυγό σπασμένο ή και τα τέσσερα. Όχι δεν είναι εύκολο. Θέλει τρομερή δουλειά. Οι ακραίες όμως καταστάσεις απαιτούν ακραία μέτρα. Το αν έχασες όμως στον πόλεμο ή όχι κρίνεται από το πόσο πάλεψες. Πόσο εξακολουθείς να το παλεύεις. 

Μιλάω δυσνόητα αυτές τις μέρες. Το κεφάλι μου είναι ένα κουβάρι. Αυτό που προσπαθώ να εκφράσω είναι ότι οι προκλήσεις στη ζωή δεν σταματούν ποτέ. Ούτε μπορείς να τις προβλέψεις. Ούτε να τις αποφύγεις. Μπορείς όμως να επιλέξεις τον τρόπο που θα σταθείς απέναντι τους. 

Όταν έχασα τα μωρά μου, έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Ειδικά τη δεύτερη φορά νόμιζα ότι θα χάσω το μυαλό μου. Κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει τι βίωνα. Ως ένα σημείο ούτε καν ο Παναγιώτης. (Όπως εγώ δεν μπορούσα να καταλάβω πως το βίωνε αυτός από τη δική του πλευρά). Άκουσα τόσες ΒΛΑΚΕΙΕΣ. Έζησα άλλες τόσες. Σήκωσα λοιπόν τοίχους. Σιώπησα και κράτησα κοντά μου μόνο όσους μπορούσαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο να βοηθήσουν. Μου έδωσα χρόνο. Χρόνο για να σκεφτώ σε ΨΥΧΡΑΙΜΙΑ. Χρόνο να νιώσω καθένα ένα συναίσθημα. Τον πόνο. Τον θυμό. Την απόγνωση. Είχα δικαίωμα να μείνουν τα σπασμένα αυγά μου στο πάτωμα για όσο καιρό θέλω χωρίς να τα καθαρίσω. Το δικαίωμα να σοκαριστώ και να θυμώσω που ενώ είχα ήδη ένα δάχτυλο κομμένο μου κόπηκε και ο καρπός. Και όλα αυτά τη στιγμή που όλοι με προέτρεπαν να μαζέψω τα αυγά, να ξεχάσω τον πόνο - πάει πέρασε, έγινε τι να κάνεις; 

Έλεγαν. Και δεν ένιωθαν. 

Η νεογνική λοιπόν απώλεια είναι ένας πόλεμος που δεν σταματάει ποτέ. Ένα κομμένο χέρι που η πληγή είναι πάντα εκεί να σου θυμίζει ότι σου λείπει το χέρι. Σε κάθε αγκαλιά του παιδιού που έχεις, σκέφτεσαι τις αγκαλιές που δεν έχεις. Σε κάθε πρωτιά που ζεις, τις πρωτιές που δεν θα ζήσεις ποτέ. Σε κάθε γκριμάτσα- τα προσωπάκια που ποτέ δεν θα γνωρίσεις κάθε σπιθαμή τους. Σε κάθε γενέθλια, τα κεράκια που δεν θα ανάψεις ποτέ. Σε κάθε ερώτηση για το πόσα παιδιά έχεις, ενοχές που απαντάς μόνο για τα εν ζωή. 

Έχουν περάσει 13 χρόνια από την πρώτη μου απώλεια, 12 από τις δεύτερες και έξι από την τρίτη. Ακόμα πολεμάω. Με τους δαίμονες μου, τον Θεό μου, τον ίδιο μου τον εαυτό. Επιλέγω όμως να πολεμάω με αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τη ζωή και προς το πλάσμα που μου επέτρεψε να έχω στην αγκαλιά μου. 

Εσύ που δεν το έχεις ζήσει κάνε μου μια χάρη. Ενημέρωσου. Σκέψου. Το ποσοστό είναι τεράστιο. Μια στις τέσσερις γυναίκες βιώνει νεογνική απώλεια ή απώλεια κύησης. Μην στρέφεις το βλέμμα αλλού. Μην λες δεν πειράζει. Νιώσε τον πόνο και ας μην τον έχεις νιώσει. 

Εσύ που το έχεις ζήσει. Εσύ που ζεις με τον πόνο. Σπάσε τη σιωπή μαζί μου. 

15 Οκτωβρίου. Παγκόσμια ημέρα ευαισθητοποίησης σχετικά με την Νεογνική Απώλεια και Απώλεια Κύησης.

Όταν ένα κομμάτι του εαυτού σου ξεγλιστρα μέσα από τα χέρια σου...

 Άλλος ένας Οκτώβριος. Άλλος ένας χρόνος που σπάω την σιωπή μου για να ενημερώσω, να αφυπνίσω, να ευαισθητοποίησω. Φέτος θα μιλήσω για κάτι αμήχανο- όμως ταυτόχρονα τόσο ανθρώπινο. Δυστυχώς. 

Έχω σπουδάσει δημοσιογραφία, σωστά; Το πρώτο πράγμα που μαθαίνεις είναι ότι η δυσάρεστη είδηση, η κακή είδηση πουλάει. Η "κίτρινη" ακόμα περισσότερο. Στην σωστή δημοσιογραφία, προσπαθείς να αποφύγεις το τελευταίο. Παρόλο που πουλάει ΠΟΛΥ. Πιο πολύ θα σε τραβήξει ο τίτλος "Σπαρακτικές στιγμές" παρά το "Δύσκολες στιγμές". Η υπερβολή στον γραπτό λόγο είναι σχεδόν επιβεβλημένη. Έχω προσπαθήσει σκληρά τόσα χρόνια- από το πρώτο κείμενο ως και το τελευταίο- να προσέχω τις λέξεις που επιλέγω. Γιατί; 

Ο μοναδικός Stephen King έχει πει: (θα το γράψω όπως το θυμάμαι, μιας και είναι από το πρόλογο κάποιου βιβλίου του που δεν μπορώ να ανακαλέσω τώρα).  "Όλοι θα κόψουν ταχύτητα, ή και θα σταματήσουν περνώντας δίπλα από ένα ατύχημα. Πόσους όμως έχετε δει να κάνουν το ίδιο σε έναν γάμο; Το αίμα, το δράμα "τραβάει", η χαρά όχι. Είναι στην ανθρώπινη φύση." Και πράγματι είναι. Ρίξτε μια ματιά στις τελευταίες μου αναρτήσεις. Πόση απήχηση είχε αυτή για την ουράνια γιορτή του αγγελουδιου μου και πόση αυτή για τον Δημήτρη Γεράσιμο... Δείτε στο blog ποια είναι τα πιο δημοφιλή κείμενα.  Στα τόσα χρόνια που ζω παρέα με την απώλεια των παιδιών μου, έχω βιώσει άπειρες φορές το στιγμιαίο ενδιαφέρον από ανθρώπους- ίσα για να ακούσουν μια τραγική ιστορία, μια ιστορία που θα μπορέσουν να αφηγηθούν και οι ίδιοι σε άλλους κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον, και μετά να την ξεχάσουν εντελώς. Να μην έχει υπάρξει η πραγματική αφύπνιση,  ουσιαστική ευαισθητοποίηση. Είναι αυτό που λέμε λίγο λαϊκά εδώ στην Ελλάδα, "Όσο δεν αφορά το ίδιο μου το σπίτι, δεν με αφορά". 

Για αυτό λοιπόν, προσέχω τις λέξεις μου. Διότι δεν είμαι εδώ για να σας δώσω μια ακόμα ενδιαφέρουσα κουβέντα στην παρέα σας πριν πείτε: "Έλα τώρα ψυχοπλακωθηκαμε- ας αλλάξουμε θέμα". Μα αν δεν προβληματιστείς, αν  δεν "ψυχοπλακωθεις", αν δεν θελήσεις να σκεφτείς πώς μπορείς εσύ να βοηθήσεις, τότε όλες αυτές οι λέξεις τόσα χρόνια, όλο αυτό το μοίρασμα ψυχής- δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Πέφτει κυριολεκτικά στο κενό.

Για μένα λοιπόν, και για όλες αυτές τις γυναίκες που έχουν βιώσει την νεογνική απώλεια και την απώλεια κύησης, ο Οκτώβριος δεν είναι απλά ένας ακόμα μήνας που σπάμε την σιωπή μας. Είναι στην ουσία ένας ακόμα μήνας ΧΩΡΙΣ τα παιδιά μας. Για κάποιες ένας ακόμα μήνας με ΑΔΕΙΑ αγκαλιά. Ένας ακόμα μήνας που η καρδιά μας, το σπίτι μας είναι ΜΙΣΑ. Ένας ακόμα μήνας παρέα με το θεριό του πένθους. Για μας, η κάθε ιστορία, ο κάθε τίτλος που έχει τραβήξει την προσοχή σας, είναι η ΔΙΚΗ μας ιστορία. Ο τίτλος της ΔΙΚΗΣ μας ζωής. Ζούμε με αυτή κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό. Δείξτε λοιπόν τον ανάλογο σεβασμό. 

Αναρωτηθείτε λίγο, ποιο από τα δικά σας παιδιά θα ήσασταν έτοιμοι να αποχωριστείτε. Ποια από τις δικές σας εγκυμοσύνες θα μπορούσατε να είχατε θυσιάσει. Σκεφτείτε λίγο πιο ουσιαστικά πριν "συμβούλεψετε" κάποια μητέρα να ξεχάσει. Να προχωρήσει. Να είναι δυνατή. Σκεφτείτε πριν πείτε "Καλύτερα τώρα παρά αργότερα". "Όλα γίνονται για κάποιο λόγο". "Ο Θεός ξέρει ποιο είναι το καλύτερο". "Το ήθελε αγγελούδι στον κήπο του παραδείσου του". "Δεν πειράζει θα κάνεις άλλο" "Σκέψου τα παιδιά που ήδη έχεις". Σας ικετεύω. Σκεφτείτε τι θα θέλατε να ακούσετε αν χάνατε εσείς το μωρό σας. Την εγκυμοσύνη σας. 

Γιατί αν το σκεφτείτε πραγματικά, αν μπείτε όντως στα παπούτσια της κάθε μητέρας που το έχει ζήσει, αν συνειδητοποιήσετε τι εστί να ξεγλιστρα μέσα από την αγκαλιά σου ένα κομμάτι του εαυτού σου- τότε θα βυθιστειτε στην σιωπή. Και θα θέλετε απλά να δώσετε μια σφιχτή αγκαλιά...

Ο Οκτώβριος είναι μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Ενημερωθείτε. Ευαισθητοποιηθειτε..

Αυτή η πρώτη πρόταση....

 Όταν έγραψα το πρώτο μου κείμενο σχετικά με την νεογνική απώλεια, το 2014, το πρώτο σχόλιο που είχα κάτω από αυτό στο blog ήταν το εξής:

"Με αηδιάζεις"

Έτσι σκέτο και από ανώνυμο φυσικά χρήστη. Σοκαρίστηκα. Τι μπορεί να αηδίασε στο κείμενο μου αυτό, κάποιον τόσο πολύ για να το επικοινωνήσει κιόλας; Και γιατί; Ένιωσα σχεδόν βεβηλωμένη. Ήμουν έτοιμη να κατεβάσω το κείμενο και να σταματήσω το blogging γενικότερα. Αυτός που με απέτρεψε ήταν ο Παναγιώτης. Ο Παναγιώτης έχει ένα τεράστιο προτέρημα. Δεν του καίγεται καρφί τι πιστεύει ο κόσμος για αυτόν. Πραγματικά όμως. Και όπως δεν του καίγεται καρφί για αυτόν, έτσι δεν δίνει και σημασία σε τίποτα που να μην τον αφορά προσωπικά. Το ίδιο περιμένει και από τους άλλους. Όταν δεν συμβαίνει, οι άνθρωποι αυτοί απλά δεν υπάρχουν για αυτόν. Τέλεια και παύλα. Εγώ δεν είμαι έτσι. Αποζητώ την επικοινωνία, την διαπραγμάτευση, είμαι αρκετά ανασφαλής και το απολαμβάνω να γίνομαι αρεστή. Για αυτό αγαπώ και πολύ την γραπτή επικοινωνία γιατί ο άλλος μπορεί να επιλέξει αν θα ενδιαφερθεί για ότι έχω να πω χωρίς αυτό να με πληγώσει- όπως θα γίνει δια ζώσης όταν κάποιος θα αγνοήσει όσα έχω να μοιραστώ- είτε προκλητικά, είτε διακριτικά.

Αυτό λοιπόν το σχόλιο- με αηδιάζεις- ήταν μαχαίρι στην καρδιά για μένα και την κατάθεση ψυχής που είχα κάνει. Ο Παναγιώτης με προέτρεψε να μην απαντήσω καν- δεν άξιζε- να το διαγράψω εφόσον με προσβάλει και να συνεχίσω να γράφω όσα θέλει η ψυχή μου. Και να είμαι έτοιμη, εφόσον εκτίθεμαι να δεχτώ και κακή κρητική. Και εν μέρει, είχε δίκιο...

Έξι χρόνια μετά, ξέρω πολύ καλά πως έχει τεράστια διαφορά η κακή κριτική από την χολή και τα προσωπικά προβλήματα του καθενός κρυμμένα πίσω από ένα ανώνυμο προφίλ. Έξι χρόνια μετά, έχω μέχρι και υποψίες ότι το έγραψε άτομο του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος. Έξι χρόνια μετά, μαντέψτε... Δεν μου καίγεται καρφί. Έχω γράψει πλέον δεκάδες κείμενα για τις απώλειες που βιώσαμε και δεν μετανιώνω ούτε για ένα.

Κάθε ένα ήταν μια μεγάλη κατάθεση ψυχής, πνιγμένο στα δάκρυα μου μα και στην εξιλέωση και την γαλήνη της ψυχής μου. Και αφού ελάχιστοι στάθηκαν σωστοί απέναντι στο πένθος μας- μην θέλοντας να ακούνε για αυτό, μην μιλώντας για τα αγγελούδια μας, χωρίς καν να ανάβουν το καντηλάκι πότε πότε στο μνήμα του ενός- και επειδή ξέρω πολύ καλά πως το ίδιο ακριβώς βιώνουν όλες οι μανούλες αγγέλων, έγραφα για όλα όσα είχα ανάγκη με την ευχή να βοηθήσω έστω και ΜΙΑ μανούλα που νιώθει πως το περνάει όλο αυτό εντελώς ΜΟΝΗ.

Και μέσα από αυτό τελικά βοηθήθηκα και εγώ η ίδια.

Εκείνο το απαράδεκτο σχόλιο ήταν μια μόνο μαύρη κουκίδα μίσους σε μια θάλασσα αγάπης που έχω νιώσει όλα αυτά τα χρόνια μέσω αυτής της διαδικτυακής γωνίτσας μου. Πολλές φορές εύχομαι, όταν βίωνα τις δύσκολες εγκυμοσύνες, να είχα ήδη λογαριασμό στο ίντερνετ, προφίλ και το blog- σίγουρα οι ατελείωτοι εκείνοι μήνες θα είχαν περάσει πολύ πιο εύκολα...

Θα συνεχίσω λοιπόν να γράφω για τα αγγελούδια μας- μιλώντας μέσα από αυτά για όλα τα αγγελούδια του κόσμου. Όποιος νιώθει άβολα, έχει το απόλυτο δικαίωμα να αποχωρήσει από το blog, την σελίδα, από παντού. Δεν θα μας λείψει.

Γιατί όταν έχεις νιώσει πως το μεγαλύτερο όνειρο σου ναυάγησε... Όταν δεν έχεις φέρει εις πέρας το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο... Όταν η πρόταση σου έμεινε στην αρχή και σου φίμωσαν και το στόμα μετά επειδή τα λόγια σου θα προκαλούσαν αμηχανία... Όταν οι κραυγές σου έχουν υπάρξει σιωπηλές... (πως γίνεται, ε;) Τότε το μόνο που μπορείς να κάνεις, ενάντια σε όλα και όλους, είναι να μιλήσεις. Να φωνάξεις. Στην ανάγκη να ουρλιάξεις. Τόσο, που να ανατριχιάσουν όσοι ακούν....

Ο Οκτώβριος γενικότερα, αλλά και η 15η Οκτωβρίου ειδικότερα, έχουν καθιερωθεί ως μήνας και μέρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Σπάστε την σιωπή μαζί μου. Δημιουργήστε ένα κύκλο αγάπης.

Εγώ είμαι η Γιάννα. Έγινα για πρώτη φορά μητέρα στα 29. Στα 40 μου πλέον, είμαι μητέρα της Χριστίνας και του Δημήτρη, (που βρίσκονται στην γειτονιά των αγγέλων αφού πρώτα γεννήθηκαν στην 30η σχεδόν εβδομάδα), ενός αστεριού- δίδυμης κύησης του Δημήτρη, (που βιάστηκε να αποχωρήσει στην έβδομη μόλις εβδομάδα), του Δημήτρη Γεράσιμου, (που βρίσκεται στην αγκαλιά μου μετά από μια σχεδόν τελειόμηνη κύηση), και ενός ακόμα αστεριού... (που μας αποχαιρέτησε στην 10η εβδομάδα).

Μπορεί να έχω ένα μόλις παιδί στην αγκαλιά μου, μα τα έχω ΟΛΑ στην καρδιά μου. Μέχρι την στιγμή που θα πάψει να χτυπά. Μπορεί να μην μπόρεσαν να τα "δημιουργήσω"... Μπορώ όμως να τα αγαπώ μέχρι θανάτου...

Μέσα σε μια αίθουσα αναμονής ιατρείου...

Τις προάλλες βρέθηκα στο γραφείο του γυναικολόγου μου για το ετήσιο τεστ ΠΑΠ και ήταν η δεύτερη φορά που ξεστόμισα αυτό που χρόνια τρέμω να ξεστομίσω: 

" Έχω παραιτηθεί πλέον από το όνειρο του να κάνω και άλλο παιδί" . 

 Ούτε "νομίζω πως έχω παραιτηθεί", ούτε "νιώθω πως πως έχω παραιτηθεί", όχι. Μόνο απλά και  στεγνά "Έχω παραιτηθεί πλέον." Κανένα περιθώριο αμφιβολίας. Καμία αιτιολόγηση. Άλλωστε αν κάποιος γνωρίζει απόλυτα τους κινδύνους και την περιπλοκότητα είναι αυτός. 

Η πρώτη φορά ήταν στην καλύτερη μου φίλη. Με τον Παναγιώτη δεν χρειάζεται να το συζητήσουμε καν. Ξέρουμε και ξέρει. Άλλωστε ο ίδιος έχει "παραιτηθεί" χρόνια τώρα. Έχει αναγνωρίσει τους κινδύνους χρόνια τώρα. Έχει ολοκληρωθεί χρόνια τώρα. Τα έχει βρει με τον εαυτό του χρόνια τώρα. 

Εγώ πάλι είμαι μια άλλη ιστορία. Μπερδεμένη στον λαβύρινθο συναισθημάτων, ενοχών, του κενού που αδιαμφισβήτητα έχουν αφήσει οι απώλειες των άλλων δυο παιδιών μου, της βαθιάς πίστης μου και της εκλογίκευσης της, καθώς και του παιδικού μου ονείρου για μεγάλη οικογένεια μα και της ανάγκης μου να τα δώσω όλα για όλα για το παιδί που έχω στην αγκαλιά μου, τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά....

Αν το είχα σκεφτεί; Αν το είχα πει κιόλας από μέσα μου; Άπειρες φορές. Ιδίως μετά την τρομακτική αποβολή που είχα το '17 ενώ ένα τετράχρονο αγόρι με περίμενε στο σπίτι αρνούμενο μέχρι και να αλλάξει πυτζάμες ή να του σκουπίσουν την μύτη αν δεν γυρνούσα εγώ κοντά του... 

Τις προάλλες όμως- λίγες εβδομάδες μετά την πρώτη φορά- το είπα ξανά δυνατά. 

"Έχω παραιτηθεί πλέον από το όνειρο του να κάνω και άλλα παιδιά" . 

Δεν ένιωσα ανακούφιση. Ούτε ανάσανα. Και ας ένιωσα να φεύγει ένα βάρος από την καρδιά μου. Αντίθετα γέμισα θλίψη. Γιατί όμως; Αναρωτιόμουν. Το παιδί που έχω στην αγκαλιά μου με έχει γεμίσει με απόλυτη ευτυχία. Νιώθω λες και είμαι ντοπαρισμένη 24 ώρες το 24ωρο. Είμαι όσο ολοκληρωμένη μπορεί να είναι μια μητέρα που έχει χάσει δύο παιδιά της, ένα αστεράκι και έχει ένα θαύμα στην αγκαλιά της. Γνωρίζω πολύ καλά πλέον τους κινδύνους και δεν διατίθεμαι να το ρισκάρω- ξανά- για ένα όνειρο που είχα όταν όλα όσα έζησα τελικά θα έμοιαζαν με ταινία επιστημονικής φαντασίας. Και τα έχω "βρει" πια με τον Θεό μου και την πίστη μου. Οι  ενοχές με ταλαιπωρούν ακόμη, μα είναι πια τόσο φίλες μου σε όλα που και αυτές θα τις αγαπήσω σιγά σιγά ή απλώς θα μάθω να τις αγνοώ.... 

Τι ήταν αυτό λοιπόν που με γέμισε με τόση θλίψη; Και ξαφνικά- εκεί στην αίθουσα αυτή αναμονής που αγαπώ να μισώ- το κατάλαβα. Ένιωθα θλίψη γιατί αυτό που είχα πει δυο φορές δυνατά,  ήταν ένα ψέμα. 

Δεν παραιτήθηκα από κανένα όνειρο. Πάλεψα σαν λιοντάρι για το όνειρο μου. Και ακόμα παλεύω. Για μένα δεν έχω ένα παιδί.  Έχω τρία παιδιά και ένα αστεράκι. Και παλεύω και για τα τέσσερα.  Όχι με τον τρόπο που παλεύει μια μητέρα που έχει και τα τέσσερα στην αγκαλιά της- μα με τον τρόπο που παλεύει μια μητέρα που έχει θάψει το ένα της παιδί, έχει σε βάζο παθοανατομολογίας το άλλο της παιδί και απέβαλε στο τρίτο σε μια κρύα αίθουσα νοσοκομείου εντελώς μόνη. Πάλεψα και παλεύω. 

Δεν παραιτήθηκα από κανένα όνειρο. Κόντεψα να χάσω τέσσερις φορές την ζωή μου για αυτό το όνειρο. Έβαλα ΟΛΗ την υπόλοιπη ζωή μου σε αναμονή για αυτό το όνειρο. Απέκτησα συριγγομυελία για αυτό το όνειρο. Σακάτεψα το σώμα μου για αυτό το όνειρο. Το ξεχείλωσα, το πετσόκοψα, το αμέλησα- σχεδόν το μίσησα. Κόντεψα να χάσω το μυαλό μου για αυτό το όνειρο. 

Μα βρήκα την καρδιά μου μέσα από αυτό το όνειρο. Έχω μια υπέροχα μοναδική οικογένεια. Μπορεί όχι όπως ακριβώς την ονειρεύτηκα, μα την έχω και είναι ολότελα δική μου. Δεν παραιτήθηκα λοιπόν. Απλώς αποδέχθηκα πια το όνειρο μου. Όπως ακριβώς έγινε πραγματικότητα. Με όλο τον πόνο και τα δάκρυα, με όλη την ευτυχία, τα γέλια και την αγωνία. Με όλες τις προσευχές και τις αμφισβητήσεις, με όλα τα ξάγρυπνα βράδια και τις σκέψεις που με δυσκολία μοιράστηκα και όλες αυτές που πιθανότατα δεν θα μοιραστώ ποτέ. 

Έχω ένα υπέροχα μοναδικό πλάσμα στην αγκαλιά μου που κουβαλάει μέσα του όλα αυτά. Όλο τον πόνο και τα δάκρυα, όλη την ευτυχία, τα γέλια,  την αγωνία,  όλες τις προσευχές και τις αμφισβητήσεις,  όλα τα ξάγρυπνα βράδια και όλες τις σκέψεις. Και κάθε φορά που βρίσκομαι στην παρουσία του, βρίσκομαι με όλα τα παιδιά μου μαζί. 

Το πλάσμα αυτό είναι η απόδειξη πως δεν παραιτήθηκα από κανένα όνειρο. Το πλάσμα αυτό είναι το όνειρο. 

Σπάστε την σιωπή μαζί μου...

5 χρόνια τώρα μιλάω για την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. 5 χρόνια τώρα προσπαθώ μέσα από αυτή την ταπεινή διαδικτυακή γωνίτσα να ενημερώσω και να ευαισθητοποίησω. 5 χρόνια τώρα στέκομαι σε προσωπικό επίπεδο δίπλα σε μητέρες που έζησαν και αυτές με την σειρά τους το αδιανόητο, με την ελπίδα να καταλάβουν πως δεν είναι μόνες. 5 χρόνια τώρα σπάω την σιωπή με την ελπίδα να εμπνεύσω να κάνουν το ίδιο οι πενθούντες γονείς, διότι διαφορετικά δεν θα πάψει να είναι ταμπού. 

Ο λόγος που το κάνω αυτό είναι επειδή 9 χρόνια πριν, όταν γέννησα νεκρή την πρωτότοκη κόρη μου, σιώπησα. Ένιωσα άχρηστη. Ανίκανη. Ένιωσα ενοχές. Ντροπή. Ένιωσα ένα τίποτα. Και ενώ το μόνο που ήθελα, το μόνο που έπρεπε να είχα κάνει,  ήταν να ουρλιάξω, εγώ σιώπησα. Έκλαψα μόνο στην αγκαλιά του άντρα μου και μετά ξανά σιωπή. Ένιωθα τόση μοναξιά μέσα σε όλα αυτά τα συναισθήματα. Και πως να μην νιώσω; Κάνεις δεν μου έδειξε συμπόνια. Κανείς δεν με ρώτησε για το μωρό μου. Ήταν σαν να μην γέννησα ποτέ. Σαν να μην υπήρξα καν έγκυος. 

Όταν όμως έχασα και το δεύτερο μωρό μου, τον γιο μου, τότε ούρλιαξα. Απαίτησα να τον δω. Όχι ότι μου το επέτρεψαν - τραγικό - αλλά τουλάχιστον το απαίτησα. Απαίτησα να μου τον δώσουν για να τον θάψω. Και έκλαψα. Έκλαψα πικρά. Όταν δεν έκλαιγα, μιλούσα για αυτόν. Και ξαναέκλαιγα. Έζησα το πένθος μου διπλά, μαζί με αυτό της κόρης μου το οποίο είχα καταπνίξει. Έκανα στην ουσία το αυτονόητο. Το έζησα όσο και αν έφερνε τους άλλους σε αμηχανία, όσο και αν πάλι συμπεριφέρονταν λες και ποτέ δεν ήμουν έγκυος - το έζησα γιατί δεν είχα άλλη επιλογή. Ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται, και εγώ πνιγόμουν. Αφού δεν υπήρχε κάνεις να με σώσει, υπερίσχυσε το ένστικτο μου. 

Και τα κατάφερα. 

Αναδύθηκα ξανά, αγκάλιασα τις πληγές μου - άλλωστε είναι οι μόνες που με συνδέουν με τα παιδιά μου- και αποφάσισα να μιλάω για αυτές με σκοπό όχι μόνο να βοηθήσω μα το κυριότερο για να κρατήσω την μνήμη τους ζωντανή. Να νιώσω πως έστω και αυτός ο άπειροελάχιστος επίγειος χρόνος τους θα κάνει την διαφορά και σε άλλες ζωές. Γιατί την δική μας την σημάδεψαν αμετάκλητα. Δεν υπάρχει αμφιβολία. 

Αυτό που πρέπει όμως να γίνει αντιληπτό, είναι πως δεν έχει σημασία αν ένα παιδί χάθηκε κατά την διάρκεια της κύησης ή αφού γεννήθηκε. Δεν έχει σημασία αν ήταν 10 μηνών, 2 χρόνων ή μερικών ωρών. Δεν έχει σημασία αν χάθηκε στο πρώτο τρίμηνο, στο δεύτερο ή στο τρίτο. Δεν έχει σημασία αν γεννήθηκε νεκρό ή πέθανε μετά. Αυτό που έχει σημασία είναι πως μια οικογένεια, δύο γονείς χάνουν το παιδί τους. Πολλές φορές χάνουν παραπάνω από ένα. Δεν έχει σημασία αν έχουν αλλά παιδιά ή δεν έχουν. Αυτό που έχει σημασία είναι πως έχασαν ένα παιδί. Ένα παιδί τους πέθανε. Ακόμα και αν έχουν αλλά παιδιά, κανένα δεν αναπληρώνει αυτό που χάθηκε. Ακόμα και αν αποκτήσουν και άλλα παιδιά, κανένα δεν αντικαθιστά αυτό που χάθηκε. Και ας μην ξεχνάμε πως δυστυχώς υπάρχει πάντα η πιθανότητα να μην αποκτήσουν ή να μην έχουν άλλα παιδιά ποτέ ξανά. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν είναι ήδη γονείς. Είχαν ένα παιδί. Και αυτό πέθανε. Δεν έχει σημασία αν εσύ δεν το γνώρισες. Υπήρξε. 

 Δεν ξέρω γιατί υποτιμάται τόσο αυτή η απώλεια. Ειλικρινά. Θα δείξουμε συμπόνια όταν κάποιος χάσει ακόμα και τον πλήρης ημερών παππού του, μα δεν έχουμε λόγια παρηγοριάς για όταν μια μητέρα, ένας πατέρας χάνουν το παιδί τους. Δεν ξέρω. Δυστυχώς 9 χρόνια μετά λίγη πρόοδο εντοπίζω. Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί αν έχει νόημα όλο αυτό. Αν έχει νόημα που μιλάω. Μα και πάλι δεν μπορώ να σιωπήσω. Γιατί το πένθος είναι πένθος. Δεν έχει σημασία αν κάποιος πνίγηκε στα ρηχά και κάποιος στα βαθιά. Και οι δύο πνίγηκαν. Είναι και οι δυο νεκροί. Ας πάψουμε λοιπόν να συγκρίνουμε τον πόνο και ας νιώσουμε απλά. Ας αγκαλιάσουμε. Ας αφήσουμε την αγάπη να νικήσει. Γιατί ο πόνος είναι αγάπη. Και δεν υπάρχει μεγαλύτερη, βαθύτερη και ουσιαστικότερη αγάπη από αυτή του γονιού για το παιδί του. 

Ο Οκτώβρης είναι μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Η 15 Οκτωβρίου παγκόσμια ημέρα για τον ίδιο σκοπό. Σπάστε την σιωπή μαζί μου. 

9 χρονών θα ήσουν. Μα όχι.

9 χρονών. 9 χρονών θα γινόσουν σήμερα αν όλα είχαν πάει καλά. Αν δεν είχες σταματήσει να αναπτύσσεσαι στην 22η δεύτερη εβδομάδα για να φτάσουμε στην 27η όπου τελικά γεννήθηκες για πάντα σιωπηλή. 

Μα εγώ δεν γνωρίζω τίποτα για σένα. Ούτε καν το χρώμα των μαλλιών σου. Κανείς δεν σε ακούμπησε στο στήθος μου και εγώ ήμουν τόσο χαμένη, τόσο σοκαρισμένη και πληγωμένη που δεν ήξερα τι να κάνω. Να σε αναλάβει το νοσοκομείο μου είπαν και εγώ η ηλίθια συμφώνησα... 

Μα που να ξέρω; Τώρα πια δεν με μισώ για αυτή την απόφαση μου, μα δεν με αγαπώ κιόλας. Όπως και να έχει δεν μπορώ να αλλάξω κάτι. Το μόνο σίγουρο είναι πως σε αγαπώ ακόμα με όλη μου την καρδιά. Μου χάρισες το πρώτο θετικό τεστ εγκυμοσύνης. Το μόνο ξέγνοιαστο από όλα τα υπόλοιπα. Γιατί που να ξέρουμε πόσο άσχημα μπορεί να εξελιχθεί ένα τόσο χαρμόσυνο και φυσιολογικό γεγονός; Μου χάρισες αυτή την πρώτη αγκαλιά που κάνει ένα ζευγάρι που αγαπιέται βαθιά και βλέπει αυτό ακριβώς που θέλει να δει. Μου χάρισες την μοναδική φυσιολογική μου γέννα- για την οποία είμαι ευγνώμων που έζησα παρά την έκβαση της. Εγώ πάλι... Εγώ τίποτα δεν σου χάρισα και πόσο πονάω για αυτό. 

Τίποτα όμως δεν είναι στο χέρι μας, το ξέρω πια καλά. Έρμαιο εσύ, έρμαιο και εγώ, έρμαια όλοι μας. Έτσι είναι. Φανερώσου μου βρε κορίτσι μου, θέλω λίγο να σε νιώσω. Ο μικρός έχει αρχίσει να μιλάει και για σένα και αυτό μου δίνει ελπίδα. Ελπίδα πως από κάπου, κάπως μας κοιτάς. Μας νιώθεις. Μας πονάς. Το έχει ανάγκη η ανθρώπινη, αδύναμη ψυχή μου. 

9 χρονών θα ήσουν. Μα όχι. Έμεινες για πάντα ένα έμβρυο 7 μηνών... Ένα τοσοδούλικο κοριτσάκι... Ένα κόκκινο μπαλόνι σου στέλνω. Μόνο για σένα. Και να θυμάσαι. 

Εσύ με έκανες μάνα. 

Σε λάθος μέρος είσαι βρε αστέρι...

Ο φετινός Φλεβάρης ήρθε και έκατσε πάνω στο στήθος μου σαν βαρίδι. Τις πρώτες μέρες δεν μπορούσα σχεδόν να ανασάνω βαθιά χωρίς να νιώθω αυτόν τον οξύ πόνο στην ψυχή, αυτό το τεράστιο κενό στην καρδιά. Όπως πάντα, μετά από την πρώτη δύσκολη εβδομάδα, η καρδιά βρήκε ακόμη μια φορά τον τρόπο και άρχισε να χτυπά και πάλι φυσιολογικά, χωρίς αρρυθμίες και δυσκολία στην αναπνοή. 

Αυτό κράτησε λίγο βέβαια, αφού το επόμενο σύμπτωμα ήταν σωματικό. Άρχισε να με πονάει και να με ενοχλεί η καισαρική μου τομή. Κάθε βράδυ που ξάπλωνα εξαντλημένη να κοιμηθώ, τα μάτια αρνιόντουσαν πεισματικά να κλείσουν, ενώ η τομή με τραβούσε κάνοντας το ακόμα πιο δύσκολο να κοιμηθώ. Μέχρι που ένα βράδυ ενώ στριφογυρνούσα στα σκεπάσματα ανήσυχη, αποφάσισα να νιώσω την τομή με τα δάχτυλα μου, από την μια άκρη ως την άλλη ξανά και ξανά. Ξαφνικά συνειδητοποίησα πως από όλες τις πληγές που μου άφησε ο γιος μου πριν τον χάσω από την αγκαλιά μου και την ζωή μου, η μόνη που μπορώ να αγγίξω είναι αυτή. Η τομή αυτή είναι το τελευταίο που θυμάμαι πριν γεννήσω το δεύτερο παιδί μου, αφού ο γιατρός μου λόγω του έκτακτου της καισαρικής ακουμπούσε το νυστέρι ήδη στο δέρμα μου απαλά μα αποφασιστικά όταν έδωσε εντολή του αναισθησιολόγο να με κοιμίσει. Ήταν η τελευταία εκείνη στιγμή που το μωρό μου και εγώ θα ήμασταν μαζί, κοντά, ενωμένοι. Πως να μην με πονάει; Πως να μην μου φωνάζει να την προσέξω; Σας ορκίζομαι πως την στιγμή που αποφάσισα να χαϊδέψω την πληγή μου, αυτή σταμάτησε να με πονάει. Λες και μόνη μου, έστω ασυναίσθητα, έστω υποσυνείδητα, έστω με την δύναμη της αυθυποβολής το προκάλεσα όλο αυτό. Δεν ξέρω, δεν θα μάθω ποτέ και ούτε με αφορά. Για μένα, είναι ένας τρόπος να συνδεθώ ξανά με το παιδί μου που τόσο βίαια και πρόωρα έχασα και αυτό μου φτάνει. 

Κάποια Δευτέρα λοιπόν, 8 χρόνια πριν ανήμερα Αγίου Βαλεντίνου άρχισαν οι βίαιες και πρόωρες συσπάσεις. Λίγες ώρες μετά τα μεσάνυχτα, ξημερώνοντας  πια 15 του Φλεβάρη, ημέρα Τρίτη , γέννησα έναν πανέμορφο αγόραρο ο οποίος έζησε μόλις 12ώρες. Μπορεί για κάποιους η ζωή του να ήταν πολύ μικρή για να μετράει, για εμάς όμως ήταν αυτές οι 12 ώρες που άλλαξαν για πάντα τις ζωές μας. Και αυτές τις απειροελάχιστες αναμνήσεις που έχω, αν μπορούσα να τις κρεμάσω φυλαχτό στην καρδιά μου να τις βλέπουν όλοι θα το έκανα. Γιατί είμαι περήφανη για αυτό το παλικαράκι που τόσο σκληρά πάλεψε να γεμίσει την αγκαλιά μας. Και ας μην τα καταφέραμε, η καρδιά μας είναι γεμάτη από την εικόνα του, την ομορφιά του,  το παράπονο αυτό που είχαν τα χείλια του όταν έφυγε, λες και θα του λείπαμε και εμείς, όσο μας λείπει πάντα αυτός. 

Οχτώ χρόνια πια μακριά σου μικράκι μου και στο ορκίζομαι τώρα που γράφω και κοιμάται δίπλα μου ο αδελφός σου, ακούω την αναπνοή του στο ένα μου αυτί και λίγο πιο μακρυά, στο άλλο αυτί, ακούω μια ακόμα αναπνοή και ας είμαστε μόνοι στο σπίτι... Δεν είμαστε όμως, σωστά; Εσύ ξέρεις... Εύχομαι να ακούς τις προσευχές του μικρού σου αδελφού, σε μελετάει τόσο συχνά. Και κάνε μου την χάρη βρε αστεράκι... Και αν δεν κοπιάζεις στα δικά μου όνειρα, κόπιασε στα δικά του... Και αυτός θα μου τα πει. 

Σε αγαπάω πάντα και για πάντα.

Προωρότητα και απώλεια... Χρόνια μετά....

 Έχει καιρό τώρα που ο Δημήτρης Γεράσιμος δείχνει αφοσίωση στην γνωστή διαφήμιση για τις πάνες για τα πρόωρα μωρά, ποτέ όμως μέχρι σήμερα δεν μου είχε εκφράσει τις σκέψεις του. Ταυτόχρονα, φέτος ήταν και η χρονιά που συνειδητοποίησε πως τα μωρά που έχουν προηγηθεί του ιδίου και δεν είναι δυστυχώς στην αγκαλιά μας και στο σπιτικό μας,  είναι αδέλφια του. Σήμερα λοιπόν, μόλις είδε ξανά την συγκεκριμένη διαφήμιση,  με ρώτησε με αγωνία σχεδόν και λίγο λυπημένος - τι κάνουν σε αυτά τα μωράκια οι γιατροί. Του εξήγησα φυσικά ενώ μου δόθηκε η ευκαιρία να του δώσω να καταλάβει πως τόσο μικρά γεννήθηκαν και τα αδέλφια του. Ενδιαφέρθηκε να μάθει αν βοήθησαν οι γιατροί τον αδελφό του και πόσο κατάφερε να ζήσει. Το ίδιο ακριβώς ρώτησε και για την αδελφή του. Δεν γνωρίζω αν διαπίστωσε πως η φωνή μου είχε αρχίσει να σπάει, πάντως η συζήτηση τελείωσε όσο απότομα και μαγικά είχε ξεκινήσει. 

Εγώ επίσης βλέπω εδώ και καιρό την συγκεκριμένη διαφήμιση. Ή μάλλον την μισοβλέπω γιατί μου προκαλεί περίεργα συναισθήματα και ταυτόχρονα απολύτως λογικά. Από την μια σχεδόν λαχταράω να την πετύχω, γιατί βλέποντας αυτούς τους πανέμορφους μαχητές νιώθω λίγο κοντά στα παιδιά μου. Μπορώ να πάρω, έστω και έτσι, μια μικρή γεύση του πόσο μικρά γεννήθηκαν. Σχεδόν θέλω να απλώσω τα χέρια μου, να ανοίξω τις παλάμες μου κόντρα στην άψυχη οθόνη για να νιώσω πως θα τα ένιωθα στην αγκαλιά μου. Θέλω να νιώσω πως θα ήταν αν τα είχα νιώσει και έξω από το σώμα μου... 

Δεν μπορώ όμως. Δεν θα μπορέσω ποτέ. Και τότε είναι που αυτή η διαφήμιση μου δίνει μια μαχαιριά στην καρδιά και αιμορραγώ και πάλι. Για αυτό κοιτάω αλλού και κάνω ότι δεν βλέπω. Και προσπαθώ να μην θυμάμαι πόσο τεράστια και λάθος για το κορμάκι του, φαινόταν η πάνα στον δικό μου γιο. Προσπαθώ να μην θυμάμαι τους μώλωπες στα χεράκια του και τα πατουσάκια του από τα πολλά τρυπήματα, ούτε την τομή στον λάρυγγα του, προσπαθώ να μην θυμάμαι την γύμνια του πάνω σε ένα ψυχρό πράσινο νοσοκομειακό σεντόνι. Προσπαθώ να μην θυμάμαι ότι άφησαν την κόρη μου να σκάσει στο πάτωμα μόνο και μόνο επειδή γεννιόταν ήδη νεκρή. Προσπαθώ να μην θυμάμαι πως κανείς δεν βρέθηκε να μου την δείξει, να την ακουμπήσει στην αγκαλιά μου έστω και φευγαλέα να νιώσω την ζεστασιά της πριν την εγκαταλείψει. 

Δεν γίνεται όμως να μην τα θυμάμαι. Δυστυχώς οι μόνες αναμνήσεις που έχω από τα μωρά μου είναι δυσάρεστες. Αυτές όμως με συνδέουν μαζί τους. Και για αυτό, αυτή η μαχαιριά που νιώθω στην καρδιά είναι τόσο πολύτιμη. Γιατί αυτές οι δυο πληγές σε αυτήν, οι βαθύτερες από όλες στην ζωή μου, είναι αποκλειστικά δικές τους. Είναι αυτές που με συνδέουν μαζί τους και αυτές που αποδεικνύουν πως εγώ είμαι η μητέρα τους και αυτά τα μωρά μου. 

Και δεν ξέρω πότε θα έρθει η στιγμή που το μικράκι μου θα με ρωτήσει τα αυτονόητα. Δεν ξέρω πότε θα με ρωτήσει αν μου λείπουν τα αδέλφια του, αν πονάω για αυτά. Ανυπομονώ όμως για εκείνη την ημέρα. Για να μπορέσω επιτέλους να ελευθερώσω τα δάκρυα μου μπροστά του, να τον πάρω αγκαλιά και ξέρω πως αυτός θα νιώσει τις πληγές στην καρδιά μου να πάλλονται. Γιατί υπήρξε και αυτός κομμάτι αυτού του σώματος όταν οι πληγές ακόμα αιμορραγούσαν. Οι πληγές αυτές ήταν που με έναν μυστήριο τρόπο έθρεψαν την πίστη και την τριπλή αγάπη που βοήθησαν να έρθει αυτός στον κόσμο και στην αγκαλιά μας. 

Εμείς λοιπόν, οι μανάδες των πρόωρων αυτών μαχητών που βιάστηκαν να μας αποχωριστούν, να θυμάστε πάντα πως ζήσαμε από καθόλου έως ελάχιστο χρόνο με αυτά τα παιδιά μας, μα καλούμαστε να μας λείπουν για το υπόλοιπο της ζωής μας. Έτσι. Επειδή απόψε με πήρε το παράπονο πάλι... 

Σχεδόν 9 χρόνια μακριά σου. 
Σχεδόν 8 χρόνια μακριά σου. 
Σχεδόν 6 χρόνια στην αγκαλιά μου. Αγαπώ και θυμάμαι όλα μου τα παιδιά. 

Αυτό το απόλυτο κενό...

Τέτοια εποχή πέρσι ήμουν έγκυος. Σε αυτό που θα ήταν το τέταρτο παιδί μου. Αν φυσικά είχα καταφέρει να κρατήσω και όλα τα προηγούμενα στην αγκαλιά μου. Πράγμα που δεν έγινε ποτέ. 

Μέσα στην καρδιά μου βέβαια είμαι μητέρα τεσσάρων παιδιών. Πέντε αν μετρήσω πως η δεύτερη ήταν δίδυμη- μα προτιμώ να το ξεχνώ αυτό. Φυσικά κανείς δεν μου το αναγνωρίζει και η θλιβερή αλήθεια είναι πως δεν περιμένω πια και κάτι τέτοιο. Έμαθα πια. 

Φέτος περισσότερο από ποτέ. Ξέρεις γιατί; Διότι όταν μιλάω με μανούλες που έχασαν το έξι μηνών μωρό τους, το δύο χρονών μωρό τους, το εφτά χρονών μωρό τους και μου λένε πως ακούνε τα ίδια ακριβώς λόγια που άκουσα και εγώ για το δέκα ωρών μωρό μου ή ότι άκουσε μια άλλη μανούλα για την έξι μηνών κύηση της- πραγματικά στερεύω από ελπίδες. 

Στερεύω από ελπίδες διότι δεν μπορείς να λες σε μια μάνα που έθαψε το παιδί της- το έθαψε- πως πρέπει να το ξεπεράσει. Πρέπει να προχωρήσει. Πως πρέπει να είναι δυνατή. Πως είναι δυνατή. Πως αυτή αντέχει. Πως δεν την φοβάσαι. Απλά δεν μπορείς. Δεν μπορείς να της λες καλύτερα τώρα, από ότι αργότερα. Δεν μπορείς να της λες πως ο Θεός ξέρει καλύτερα. Δεν την ενδιαφέρει ποιος ξέρει καλύτερα. Δεν υπάρχει "καλύτερα" σε αυτό το σενάριο. Το μόνο που την ενδιαφέρει είναι πως δεν μπορεί να ανασάνει από τον πόνο. Δεν έχει ιδέα πως να αντιμετωπίσει τον σταυρό που έπεσε στην πλάτη της. Το μόνο που ξέρει είναι το παιδί της της λείπει πέρα από κάθε λογική. 

Αυτό που πρέπει να της πεις είναι πως λυπάσαι. Πως θα είσαι δίπλα της για ότι χρειαστεί. Όποτε το χρειαστεί. Πως πρέπει να κλάψει και να πενθήσει. Να ουρλιάξει μπας και γεμίσει το κενό της καρδιάς της. Πρέπει να της πεις πως θα θυμάσαι για πάντα το παιδί της. Πως μπορεί να σου μιλάει για αυτό όποτε θελήσει. Πως μια τόσο τεράστια πληγή θέλει χρόνο για να πάψει να αιμορραγεί. Πως πρέπει να μάθει να ζει με αυτό το κενό στην καρδιά- για πάντα. 

Γιατί αυτή είναι η αλήθεια. 

Όταν χάνεις το παιδί σου, η πληγή δεν έχει τέλος. Είναι σαν να σκίζεσαι στα δυο. Σαν να ανοίγει μια τεράστια τρύπα στο στήθος σου. Έτσι ακριβώς είναι. Η πληγή μπορεί να πάψει να αιμορραγεί, μα δεν θα κλείσει ΠΟΤΈ. Θα χάσκει πάντα εκεί ορθάνοιχτη, εκτεθειμένη να σου θυμίζει το τεράστιο κενό που άφησε το παιδί που έχασες. 

Βαρέθηκα πια να συγκρίνω πόνους. Να νιώθω ενοχές που πενθώ για το δέκα ωρών μωρό μου μόνο και μόνο επειδή κανείς δεν πιστεύει πως έχω δεθεί αρκετά μαζί του ώστε να πενθώ. Βαρέθηκα να απολογούμαι που ακόμα κλαίω για όλα τα μωρά που έχω χάσει. Ναι, ακόμα και των δέκα εβδομάδων κύησης. Βαρέθηκα να ακούω να το ζουν αυτό όλες οι μανούλες αγγέλων. Βαρέθηκα να ακούω μητέρες που έχασαν το 30χρονο παιδί τους να λένε στην μητέρα που έχασε το ενός έτους μωρό της "Το ίδιο είναι; Το ίδιο πόνο ζούμε; Το ίδιο χάσαμε; Εγώ το έφτασα 30 χρονών" . Πραγματικά βαρέθηκα. Ναι, το ίδιο είναι. Για αυτή την δόλια μάνα είναι το ίδιο. Ξέρεις γιατί; Γιατί σκέφτεται πως είχες την ευλογία να το έχεις κοντά σου έστω αυτά τα τριάντα χρόνια. Αυτή πάλι; Ποιο είναι το όριο ηλικίας που μου επιτρέπει να θρηνήσω; Τα δέκα; Τα δεκαοχτώ; Τα εικοσιπέντε; Ή μήπως δεν υπάρχει όριο; Μήπως απλά το κάθε παιδί για την κάθε μητέρα είναι μοναδικό; Όσο μικρή ή μεγάλη υπήρξε η παρουσία του σε αυτή τη ζωή; 

Λέω, μήπως...

Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης. Σπάστε την σιωπή. Θρηνήστε για τα μωρά που χάσατε. Κρατήστε την μνήμη τους ζωντανή. 

(Μέσα από εδώ μιλάω και για σένα γλυκέ μου Α. Στέλνε δύναμη στην μαμά και στον μπαμπά, ναι;) 

Για την κόρη μου- αυτό το ψυχάκι....

Αρκετά πρόσφατα, βρέθηκα και πάλι απέναντι από την κλασσική ερώτηση- "Μόνο ένα παιδί έχεις;" (Παραλείπω να μιλήσω για το πόσο ενοχλητική είναι εξαρχής η ερώτηση "Μόνο ένα παιδί έχεις;"- δεν είναι αυτός ο σκοπός αυτού του κειμένου- άλλωστε τα έχω γράψει όλα εδώ.  ) Η ερώτηση αυτή, για μια γυναίκα που έχει ζήσει την νεογνική απώλεια, είναι μαχαιριά στην καρδιά. Γιατί αν απαντήσεις "Ναι" για να αποφύγεις περαιτέρω συζήτηση, οι ενοχές που "απέκρυψες" το παιδί σου ή τα παιδιά σου που δεν έχεις πια κοντά σου σε τρώνε ζωντανή. Αν πάλι απαντήσεις "Όχι" και μπεις στον απρόβλεπτο κύκλο συζήτησης που θα ανοίξει αυτό το όχι... τότε πρέπει απλά να οπλιστείς με δύναμη, κατανόηση και ενσυναίσθηση για να ανταπεξέλθεις. 

Οχτώ χρόνια μετά την πρώτη μας απώλεια, έχω μάθει πια να χειρίζομαι τέτοιες καταστάσεις. Κυρίως με τον ίδιο μου τον εαυτό. Οι ενοχές υπάρχουν πάντα μα έχω βρει τις ισορροπίες αν "αρνηθώ" την ύπαρξη των άλλων μου παιδιών σε τρίτους- αν πάλι νιώθω αρκετά δυνατή έχω βρει την απάντηση που με καλύπτει λέγοντας πως έχω ένα παιδί στην αγκαλιά μου και δυο στον ουρανό. (που να τολμήσω καν να αναφερθώ φυσικά στο αστεράκι μας...) 

Την πιο πρόσφατη φορά λοιπόν που βρέθηκα σε αυτή την θέση, ήταν Παρασκευή στους Χαιρετισμούς της Παναγίας. Γεμάτη από την δύναμη που μου έδωσαν, όταν ρωτήθηκα, απάντησα ακριβώς αυτό. Η κυρία- μεγάλη σε ηλικία- μου απάντησε με θλίψη πως λυπάται- αν το γνώριζε δεν θα με ρωτούσε. Της απάντησα με ένα πλατύ χαμόγελο πως δεν με πειράζει να μιλάω για τα παιδιά μου- αντίθετα είναι κάτι που με γαληνεύει. Τότε βρήκε το θάρρος να με ρωτήσει περαιτέρω. Μόλις κατάλαβε πως γέννησα μεν, μα δεν έζησα τα μωρά μου, αποκρίθηκε με σιγουριά:" Ε τότε δεν θα πονάς. Αφού δεν τα έζησες, θα ξεχάσεις. Έχεις γεμάτη αγκαλιά" Και τότε εγώ, εγώ που φωνάζω χρόνια τώρα για το δικαίωμα και την αναγνώριση στο πένθος της νεογνικής απώλειας, σώπασα. Χαμογέλασα- όχι πλατιά και μάλλον ψεύτικα- και σώπασα. 

Σώπασα γιατί κουράστηκα. Κουράστηκα να απαιτώ τα αυτονόητα. Όχι κατανόηση. Και σίγουρα όχι λύπηση. Ούτε καν λύπη αληθινή για τις ζωές που χάθηκαν τόσο πρόωρα.  Κουράστηκα να απολογούμαι για το πένθος μου. Κουράστηκα να αιτιολογώ την θέληση μου να μην ξεχαστούν αυτές οι ψυχούλες. Κουράστηκα να επιβεβαιώνω την απόλυτη ευτυχία που ζω δίπλα στο παιδί που έχω στην αγκαλιά μου, παρά την θλίψη που δεν μπορώ παρά να νιώθω πάντα βαθιά μέσα μου. Σώπασα γιατί αν με έμαθαν κάτι τα αγγελούδια μου είναι να κατανοώ και να έχω εσυναίσθηση και κουράστηκα να τα ζητιανεύω ή να τα μοιράζω εγώ απλόχερα αντί να το κάνουν οι άλλοι προς τα εμένα. 

Σώπασα γιατί αναρωτήθηκα αν έχει νόημα.  Αν όσα γράφω και λέω χρόνια τώρα έχουν κάνει και την παραμικρή διαφορά. Αν κάποιος είπε σε μια μητέρα απλά "Λυπάμαι" αντί για "Δεν πειράζει, θα κάνεις άλλο". Αν κάποιος έδωσε χρόνο στο πένθος μιας μητέρας αντί να απαιτεί να "Προχωρήσει επιτέλους παρακάτω". Αν κάποιος ρώτησε πως νιώθει αυτή η μητέρα, αντί να στρίψει στην πρώτη γωνία από αμηχανία. Αναρωτιέμαι αν στην τελική έστω και ένας γιατρός σε αυτή την χώρα έδωσε στην μητέρα το νεκρό μωρό της να το αγκαλιάσει, να το φιλήσει, να το μυρίσει, να το γνωρίσει. Έστω για αυτό το λίγο. Για να μην αναρωτηθεί έστω και για ένα δευτερόλεπτο όταν της πουν πως αφού δεν το γνώρισε, δεν πονάει, μήπως έχουν δίκιο. 

Γιατί δεν έχουν δίκιο. Ναι. Οι αναμνήσεις πονάνε. ΠΟΛΥ. Ίσως και περισσότερο. Το αναγνωρίζω πρώτη εγώ και το έχω δηλώσει ξανά. Έχουμε όμως σκεφτεί αν και πόσο πονάει η απουσία αυτών; 

Για την δική μου απουσία είναι αυτό το κείμενο. Που παρότι μετράει απόψε οχτώ χρόνια δεν έχει ελαφρύνει. Για το κορίτσι αυτό που γέννησα και επειδή το γεννούσα νεκρό δεν είχα "δικαίωμα" να πονάω και να εκφράζω τον πόνο μου κατά την διάρκεια της γέννας. Για το κορίτσι αυτό που ποτέ δεν βρέθηκε κανείς να το πιάσει και να το πάρει αγκαλιά. Πόσο μάλλον να μου το δώσουν εμένα να το δω. Για το κορίτσι αυτό που ήταν πολύ άρρωστο και "χρωμοσωματικά ανώμαλο" για να θεωρηθεί μια ανθρώπινη ύπαρξη που αξίζει σεβασμό και μνημόνευση. Για το κορίτσι αυτό που εγώ πάντα φαντάζομαι μελαχρινό και με μακριά χέρια. Για το κορίτσι αυτό που θα ήταν το Χριστινάκι μας. Για το κορίτσι αυτό που για μας είναι το πλάσμα που μας έκανε γονείς. Για την κόρη μας. 

Για σένα ψυχάκι μου. Η μαμά σε αγαπάει. Από πάντα και για πάντα. 

Όταν ένα αγόρι μου χάρισε φτερά....

Κάθε χρονιά λέω "Δεν μπορεί. Τι άλλο απέμεινε να γράψω; Τα έχω πει πια όλα".

Δεν μου κάνει όμως καρδιά να μην γράψω. Βλέπεις, το έχω ξαναπεί. Λίγα είναι τα πράγματα που μπορώ πια να κάνω για αυτό το παιδί μου που έχασα τόσο πρόωρα. Να ανάβω το καντήλι του. Να προσεύχομαι για αυτό. Να το σκέφτομαι και να το αγαπάω με όλη την δύναμη της ψυχής μου. Να φροντίζω να τιμάται η μνήμη του. 
Διότι μπορεί η ζωή του να ήταν σύντομη, ήταν όμως πολύτιμη. Και μας στιγμάτισε για πάντα. Αυτό δεν θα αλλάξει ποτέ. Όσα χρόνια και αν περάσουν.

Το αγοράκι μας γεννήθηκε μια νύχτα του Φλεβάρη μετά από περίπου 12 ώρες συσπάσεων. 12 ώρες αγωνίας, πόνου και προσευχής. Έζησε 12 ώρες. 12 ώρες που πάλευε να κρατηθεί στην ζωή. 12 ώρες αγωνίας, πόνου και προσευχής. 12 ώρες που έμοιαζαν ατελείωτες. 12 ώρες που όσα ηρεμιστικά και αν μου χορηγήθηκαν δεν έκλεισα μάτι.  10 ώρες μετά από μια δύσκολη καισαρική δύο ωρών με πολύ αιμορραγία και κίνδυνο να χαθώ μαζί με το παιδί μας και εγώ. 

Και όμως. Θα ξαναγυρνούσα με ευχαρίστηση σε αυτές τις επίπονες 12 ατελείωτες ώρες αν ήταν να μην ζήσω αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα που ο Παναγιώτης μου είπε πως χάσαμε τον γιο μας. Θα ξαναγυρνούσα γιατί μετά από εκείνα τα δευτερόλεπτα ο χρόνος πάγωσε και μου άφησε ένα τεράστιο κενό μνήμης και ένα τεράστιο κενό στην καρδιά. Κενά τα οποία δεν θα γεμίσουν ποτέ. 

Το αστέρι μου πέρσι μου έστειλε άφθονα σημάδια μέσω του αδελφού του. Τα αγαπώ εκείνα τα σημάδια διότι μου χάρισαν τότε τον πιο γλυκό Φλεβάρη των τελευταίων εφτά χρόνων και ας μετράω πια ακόμα ένα αστεράκι τόσο δα στον ουρανό. Τα αγαπώ, διότι μαλάκωσαν λίγο την καρδιά μου- η αποδοχή της απώλειας μας είναι ακόμα πιο ειλικρινής. 

Πονάει όμως. Ακόμα και πάντα. Πονάει πολύ που ποτέ δεν κράτησα στην αγκαλιά μου το παιδί μου. Γιατί το γέννησα. Πονάει που δεν το είδα ποτέ παρά μόνο μέσα από τρεις φωτογραφίες. Γιατί το λαχτάρησα. Πονάει που δεν μπόρεσα να κάνω απολύτως τίποτα για να το σώσω. Γιατί είμαι η μητέρα του. Πονάει που δεν μύρισα ποτέ το δερματάκι του. Που δεν το χάιδεψα. Δεν το νανούρισα. Δεν το θήλασα. Δεν το κράτησα στην αγκαλιά μου. Δεν το έκανα μπάνιο. Δεν το είδα να περπατάει. Δεν το άκουσα να μιλάει. Δεν το άκουσα να γελάει. Να κλαίει. Να διεκδικεί. Να μαλώνει. Να τραγουδάει. Να είναι άτακτο και να χοροπηδάει. 

Πονάει που δεν το βλέπω να μεγαλώνει. Γιατί το γέννησα. Το λαχτάρησα. Είμαι η μητέρα του. 

Πονάει. Και πονάει που κανείς δεν σου δίνει το δικαίωμα να πονάς. Που ελάχιστοι αναγνωρίζουν την απώλεια σου. Που ακόμα πιο ελάχιστοι θυμούνται πως κάποτε, εφτά χρόνια πριν, ένα βράδυ του Φλεβάρη, γεννήθηκε ένα υπέροχο, ψηλό μελαχρινό αγόρι με μεγάλες πατούσες, μακρυά δάχτυλα και ένα παράπονο στα χείλη που άλλαξε την ζωή του μπαμπά του και της μαμάς του για πάντα. Και αυτός ο πόνος μοιάζει με γκρεμό. Πρέπει να είσαι προσεκτικός διότι εύκολα μπορεί να πέσεις σε αυτόν. Είναι ολόγυρα σου. Μόνο σου όπλο τα φτερά σου. Και τα δικά μου φτερά μου τα έδωσαν αυτοπροσώπως τα αγγελούδια μου. Και σκοπεύω να τα τιμώ όσος γκρεμός και αν απλώνεται γύρω μου. 

Γιατί μόνο έτσι θέλω να ελπίζω σε μια θέση δίπλα τους όταν έρθει η ώρα που θα ανταμώσουμε ξανά. Με αισιοδοξία. Με μνημόνευση. Με ταπείνωση. Με αξιοπρέπεια. 

Αστεράκι... Να μου φυσάς κάτω από τις φτερούγες μου, ναι; 

Το επώδυνο- μα και τόσο πολύτιμο- αυτό κενό....

Δεν έχουν μείνει και πολλά να γράψω για την νεογνική απώλεια- τέσσερα χρόνια τώρα τα έχω γράψει σχεδόν όλα. 

Όταν όμως έχεις χάσει το μωρό σου- νιώθεις πάντα ένα κενό μέσα στην καρδιά σου, την ψυχή σου, την ζωή σου. Το νιώθεις ακόμα και όταν η αγκαλιά σου έχει γεμίσει ή ήταν ήδη γεμάτη. Είναι αδιανόητο να μην το νιώθεις, διότι το κενό υφίσταται- μια θέση στην καρδιά σου που είχε προετοιμαστεί αποκλειστικά για εκείνο το μωρό μένει για πάντα άδεια- χάσκοντας στο τεράστιο κενό που έμεινε από την αγάπη που δεν έδειξες, την φροντίδα που δεν έδωσες, όλες τις πρώτες στιγμές που απλά έχασες- για πάντα. Το νιώθεις ακόμα και όταν είσαι πραγματικά ευτυχισμένη και ευγνώμων με την ζωή σου, πολλές φορές το νιώθεις ακόμα πιο έντονα σε όλες εκείνες τις γνήσια ευτυχισμένες στιγμές. 

Το νιώθεις σε μια οικογενειακή βόλτα στην θάλασσα και αναρωτιέσαι γιατί το παιδί σου να φτιάχνει κάστρα μόνο του- εσύ τρία γέννησες. Το νιώθεις τα Χριστούγεννα στην τεράστια στρωματσάδα κάτω από το δέντρο και αναρωτιέσαι γιατί τα πατουσάκια να μην είναι έξι, χώραμε τόσοι εδώ κάτω από τα ζεστά παπλώματα. Το νιώθεις στα γενέθλια σου και αναρωτιέσαι πως έγινε στα 38 σου η μεγάλη οικογένεια που ονειρευόσουν να έχει χωριστεί τόσο βίαια και πρόωρα, πως εσύ συνεχίζεις να μεγαλώνεις όταν το ένα σου παιδί σταμάτησε να ζει την ώρα της γέννας και το άλλο μόλις 10 ώρες αφότου γεννήθηκε. Το νιώθεις και στα γενέθλια του ουράνιου τόξου σου, του χιλιάκριβου σου, (σιχαίνομαι την λέξη μονάκριβο), γιατί μαζί με τα δικά του χρόνια μετράς και τα άλλα, αυτά που είναι πια ουράνια. Το νιώθεις σε κάθε πιθανότητα ή προσπάθεια να επιχειρήσεις μια ακόμα εγκυμοσύνη γιατί δυστυχώς ξέρεις. 

Ξέρεις πως η νεογνική απώλεια μπορεί να συμβεί, πως θα σε πονέσει τόσο που δεν είχες ποτέ φανταστεί, θα σε γκρεμίσει κατάχαμα και θα πρέπει εσύ να βρεις την δύναμη να ξανασηκωθείς. Ξέρεις πως θα κουβαλάς την απώλεια πάντα μέσα σου, πως μόνο όσοι το έχουν ζήσει θα σε καταλάβουν, πως λίγοι θα σου την αναγνωρίσουν. Ξέρεις πως ταυτόχρονα με την λάμψη αυτή των αστεριών που θα ακολουθεί για πάντα το παιδί που έχεις στην αγκαλιά σου, θα το ακολουθεί και ένα κενό. Το κενό των αδελφών του που ποτέ δεν γνώρισε. Ποτέ δεν ζήλεψε. Ποτέ δεν τσακώθηκε. Ποτέ δεν φίλιωσε. Ποτέ δεν αγκαλιάστηκε. Ξέρεις πως οι ερωτήσεις για τον Παράδεισο, τον Θεό, τον θάνατο, τα αγγελούδια θα έχουν πάντα άλλο βάθος και άλλη υπόσταση. Ξέρεις πως οι απαντήσεις θα είναι πιο δύσκολες γιατί θα πονάνε. Βασικά απλά ξέρεις πως γέννησες περισσότερα παιδιά από αυτά που ακούγονται μέσα στο σπιτικό σου. Και ξέρεις πως αυτό έχει αλλάξει τα πάντα για πάντα. 

Και απλά ελπίζεις. Ελπίζεις πως όλο αυτό σε έκανε και σε κάνει κάθε μέρα καλύτερο άνθρωπο. Ελπίζεις πως το ίδιο θα κάνει και στο παιδί σου. Ελπίζεις κάθε που κοιτάς τον ουρανό, τα βλέμματα σας με έναν μαγικό τρόπο να διασταυρώνονται. Ελπίζεις πως κάθε σου προσευχή να φτάνει στα αυτιά τους. Ελπίζεις τα δάκρυα σου να μην τους κόβουν τα φτερά. Ελπίζεις στην συγχώρεση. Από τα ίδια μα και από Εκείνον. Ελπίζεις να τα συναντήσεις όταν έρθει εκείνη η ώρα. Ελπίζεις, αυτό το κενό, να το νιώθεις για πάντα, γιατί αυτό το κενό είναι το μόνο που μπορείς να κάνεις για αυτά τα παιδιά σου. Και ελπίζεις όταν εσύ δεν θα είσαι πια εδώ, το θαύμα αυτό που θα αφήσεις πίσω να νιώθει πάντα αυτή την λάμψη των αστεριών. Να νιώθει την ζεστασιά από τα αδέλφια του. Να ξέρει πως αυτά τα ίδια τα αγγελούδια τον έστειλαν στην γη. 

Ελπίζεις, κάθε που θα κοιτά τον ουρανό να βλέπει λίγο από Παράδεισο. Και αν ποτέ δεν καταφέρεις να αναπληρώσεις το δικό του κενό με επίγεια αδέλφια, απλά ελπίζεις- με όλη την δύναμη της καρδιάς σου το ελπίζεις- να κάνει στην ζωή του σχέσεις αδελφικές, σχέσεις βαθιές που θα τον στιγματίσουν. Με τα καλά τους και τα κακά τους. Ελπίζεις αν τα όνειρα του συμπεριλαμβάνουν μια μικρή ή μεγάλη οικογένεια να την αποκτήσει ανώδυνα. Και ελπίζεις ποτέ μα ποτέ να μην βιώσει ο ίδιος την απώλεια που βίωσες εσύ. 

Ένα γράμμα για σένα, για μένα, για όλες….

(Αυτό το κείμενο της γλυκιάς μου Τασούλας δεν επιλέγω τυχαία να το αναρτήσω σήμερα της Αγίας Άννας. Ένα ακόμα συγκλονιστικό κείμενο που όπως μίλησε στην δική μου καρδιά, νομίζω θα μιλήσει στην κάθε καρδιά της κάθε μητέρας που βίωσε την νεογνική απώλεια...) Ένα γράμμα για όλες μας λοιπόν... 

Και ξαφνικά μένεις με ένα παιδί ,όχι επειδή έτσι ήθελες ,όχι επειδή το αποφάσισες, όχι επειδή δεν έρχεται, αλλά επειδή δεν μπορεί να μείνει μέσα σου … και τελικά αυτό σου γίνεται εμμονή ρε παιδί μου… και αναρωτιέσαι, είναι δυνατό να μου συμβαίνει αυτό το πράγμα συνέχεια; Ναι λοιπόν, είναι… γιατί ποια είμαι εγώ δηλαδή και να μη συμβεί σε μένα;

Αυτό το παιδί λοιπόν που έχω θα το αγαπάω με όση δόση υπερβολής έχω μέσα μου… θα τρομάζω σαν τρελή κάθε φορά που αρρωσταίνει , θα το κοιτάω στα μάτια όταν μιλάει, θα του κάνω τα χατίρια και ας γίνει «κακομαθημένο», δεν θα το στείλω σχολείο πριν το υποχρεωτικό γιατί το θέλω στην αγκαλιά μου όσο γίνεται περισσότερο, θα κοιμάται στο κρεβάτι μας μέχρι να θέλει το ίδιο να φύγει, θα τσεκάρω αν ανασαίνει όταν κοιμάται , θα περιμένω να κοιμηθεί και μετά θα φεύγω από κοντά του τις νύχτες, θα το παίρνω όποτε θέλει αγκαλιά και δεν θα το αφήσω για να πάω διακοπές μόνη μου… 

Γιατί για μένα είναι ο πιο πολύτιμος θησαυρός που μου έχει δοθεί..

Γιατί… για μένα δεν ήρθε αυτονόητα..ούτε είναι φυσική η ευχή «να σας ζήσει»…

Γιατί … έχω περάσει και στην απέναντι όχθη… και ξέρω ότι τίποτε δεν είναι αυτονόητο…

Γιατί… Δεν έζησα καμία εγκυμοσύνη μου ανέμελα..ούτε καν φόρεσα ρούχα εγκυμοσύνης γιατί δεν μπορούσα να περπατήσω για να τα αγοράσω…

Γιατί… δεν περπάτησα για να «κατέβει» το μωρό μου πιο χαμηλά(ήταν ήδη), δεν έφτασα καν «στον μήνα» μου….

Γιατί… δεν μου ακούμπησαν τα μωρά μου επάνω μου όταν τα γέννησα (τα έτρεχαν για εξετάσεις), ούτε ήξερα αν πρέπει να χαρώ απο το πρώτο τους κλάμα…

Για σένα μανούλα μου , που φοβάσαι μια εγκυμοσύνη όσο εγώ, για σένα που δεν είναι αυτονόητο ότι τα μωρά σου θα μείνουν στην κοιλίτσα σου… για σένα που νιώθεις «άχρηστη» και με ένα αφιλόξενο σώμα για τα ίδια τα μωρά σου… για σένα που «έμεινες με ένα παιδί» όχι από επιλογή, για σένα που τρέμεις μη σου πάθει και εκείνο κάτι και ξαναβρεθείς σε εκείνη τη μεριά της ζωής , την σκοτεινή και ταραγμένη, και τώρα δεν θέλεις ούτε να διαβάζεις ή να ακούς τέτοιες ιστορίες, για σένα που λαχταράς ένα ακόμη μωρό αλλά φοβάσαι και να το σκέφτεσαι (γιατί , ναι, είναι πολλοί 9 μήνες) για σένα που θα ευχόσουν να σου άφηναν απλά ένα μωρό στην πόρτα σου , για σένα που δεν έχεις κανένα μωρό στην αγκαλιά σου και μοιάζει όνειρο απατηλό το να συμβεί… για σένα μανούλα μου…

Να ξέρεις δεν είσαι μόνη… υπάρχουμε όλες εμείς εκεί έξω να σε

νιώθουμε τόσο που δεν χρειάζεται να μας πεις πολλά… αρκεί ένα βλέμμα να σ αγκαλιάσει… Θα έρθει κάποτε η σωστή ώρα… Άλλος την ορίζει… Οπότε ας απολαύσουμε ότι έχει καθεμία… ένα ουράνιο τόξο… Εναν γλυκό σύντροφο, με μεγάλη αγκαλιά..μια μαμά που πονάει και εκείνη… μια φίλη που δεν ξέρει πώς να βοηθήσει αλλά θέλει πολύ … μια αδερφή που θέλει πολύ να κλάψει κ εκείνη… Ας αγκαλιάσουμε ότι μας γεμίζει ασφάλεια και αγάπη… θα έρθει και το θαύμα για όλες μας… να είστε σίγουρες…

Κάπου διάβασα (τότε που τα Χριστούγεννα πονούσαν πολύ πολύ…) πως είναι ευλογημένη γιορτή γιατί ότι δεν προλαβαίνει να σε ακούσει ο Θεός ..το προλαβαίνει ο Άγιος Βασίλης… Παιδική σκέψη ε;… Ε, ποιος ξέρει μπορεί και να συμβαίνει …φωνάξτε τις ευχές σας…

Ας είναι η χρονιά που θα έρθει τυχερή και ευλογημένη όπως ξέρει Εκείνος…

Τα σκοτεινά πρόσωπα της νεογνικής απώλειας.

Λίγο πριν αποχαιρετήσουμε τον Οκτώβριο- παγκόσμιο μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την νεογνική απώλεια και απώλεια κύησης- θέλω να μιλήσω για κάτι που δεν έχω μιλήσει τόσο ξεκάθαρα, παρά το γεγονός πως τέσσερα χρόνια τώρα έχω σπάσει πολλές φορές την σιωπή μου επί του θέματος. 

Θέλω να μιλήσω για τα σκοτεινά πρόσωπά της νεογνικής απώλειας- αυτά που περνάνε όλοι οι πενθούντες γονείς, άλλοι περισσότερο- άλλοι λιγότερο, άλλοι πιο έντονα- άλλοι λιγότερο. Θα μιλήσω για τα συναισθήματα ανικανότητας, για τις ενοχές, για την ζήλεια, για το έντονο αίσθημα αδικίας, για την μοναξιά, τον φόβο και την παραφροσύνη. 

Όσοι με παρακολουθείτε γνωρίζετε πως πέραν των δυο απωλειών που έχουμε ζήσει ήδη, ο μήνας αυτός στιγματίστηκε από μια ακόμη. Τόσα χρόνια μιλάω για την απώλεια- μιλάω από όταν την πρώτοζησαμε, εφτά χρόνια τώρα δηλαδή, άσχετα αν γράφω για αυτή μόλις τέσσερα.  Τόσα χρόνια προσπαθώ να κρατήσω την μνήμη των παιδιών μου ζωντανή, να έχω δικαίωμα στην ύπαρξη τους, να αναγνωρίζομαι ως μητέρα τους από την πρώτη στιγμή. Μα το κυριότερο, τόσα χρόνια παλεύω να έχω δικαίωμα στο πένθος, πένθος που δεν έχει αρχή μέση και τέλος- το πένθος αυτό ζει όσο ζεις και εσύ, αλλάζοντας και αυτό μορφή μαζί σου. 

Τόσα χρόνια λοιπόν μετά, τόσες κουβέντες μετά, άκουσα και πάλι τα θρυλικά "Δεν πειράζει μωρέ", "Πάμε παρακάτω" "Μην κλαις", "Μην στεναχωριέσαι". Τόσα χρόνια μετά ανακάλυψα πως υπάρχουν άνθρωποι- οικείοι άνθρωποι- που δεν ήξεραν καν πόσο προχωρημένες στην κύηση ήταν οι πρώτες μας απώλειες, τόσα χρόνια μετά ανακάλυψα πως υπάρχουν οικείοι και πάλι άνθρωποι που δεν ξέρουν καν πως έχουμε φωτογραφία από το δεύτερο παιδί μας. Πράγμα φυσικά που σημαίνει πως όχι μόνο δεν έχουν πάει ούτε μια φορά στο μνήμα να ανάψουν ένα καντηλάκι, μα το κυριότερο δεν έχουν καν κουβεντιάσει με μας σχετικά- διότι αν είχαν συζητήσει μαζί μας θα το ήξεραν αναμφισβήτητα. Τόσα χρόνια μετά δυστυχώς συνειδητοποιούμε με μεγάλη μας λύπη πως ακόμα ο κόσμος πιστεύει πως αν μιλήσει για τα αγγελούδια μας θα μας τα θυμίσει και θα στεναχωρηθούμε. 

Λες και τα ξεχνάμε στιγμή. Λες και η στεναχώρια δεν ρίζωσε βαθιά μέσα μας για πάντα. 

Και ο λόγος που θα μιλήσω σήμερα για το σκοτεινό πρόσωπο της απώλειας, είναι ακριβώς αυτός. Διότι επειδή οι περισσότεροι καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τον πόνο της νεογνικής απώλειας με αξιοπρέπεια και βγαίνουν από αυτόν πιο δυνατοί και παραδόξως με ένα πιο βαθύ και ειλικρινές χαμόγελο- βλέπετε ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει το θαύμα και να εκτιμάς την ευλογία στις μικρές στιγμές- ο κόσμος γύρω τους νομίζει πως είναι εύκολο, (δεν είναι),  πως το ξεπέρασαν, (δεν το ξεπέρασαν, το αντιμετώπισαν), πως ξέχασαν, (δεν το ξέχασαν και ούτε πρόκειται).  Θα μιλήσω, γιατί ιδέα δεν έχουν σε τι σκοτάδια βούλιαξαν όλοι όσοι έζησαν τον πόνο του να "δώσουν" θάνατο αντί για ζωή, πριν οδηγηθούν και πάλι στο φως. Και δεν έχουν ιδέα, γιατί τα σκοτάδια όλοι τα αποφεύγουν- κανείς δεν τα αγαπάει, φοβούνται μην βουλιάξουν και αυτοί- ενώ στο φως όλοι τρέχουν να "κλέψουν" λίγη από την ζεστασιά. Στους περισσότερους δεν περνάει καν από το μυαλό να επιχειρήσουν να γίνουν αυτοί το φως στα σκοτάδια κάποιου.... 

Και αυτό πονάει. Εφτά χρόνια μετά την πρώτη απώλεια και μόλις 16 μέρες μετά την τρίτη απώλεια, πονάει ακόμα. 

Βλέπετε, ακόμα και εμείς οι ίδιοι που το ζήσαμε νομίζουμε κατά διαστήματα πως αυτά τα σκοτεινά πρόσωπα της απώλειας θάφτηκαν την μέρα που βγήκαμε ξανά στο φως. Έρχεται όμως η στιγμή που συνειδητοποιείς πως δεν θάφτηκαν ποτέ- απλά είναι παραμελημένα και λίγο σκονισμένα σε μιαν άκρη του μυαλού σου. Μια ιδέα παγωμένου αέρα να μπει μέσα εκεί, στα φανέρωσε στο λεπτό. 

Πως να ξεχάσεις το αίσθημα κενού- του απόλυτου κενού- που νιώθεις μόλις σου αφαιρούν από τα σπλάχνα σου το παιδί σου; Πως να γεμίσεις το άδειασμα όταν οι ίδιοι οι γιατροί δεν σε αφήνουν να το κρατήσεις αγκαλιά; Πως να ξέρεις για ποιον πενθείς όταν δεν σου δείχνουν καν το ίδιο σου το παιδί; Πως να ξεχάσεις το κρύο και την παγωνιά που νιώθεις μόλις γυρίζεις στο άδειο σπίτι; Πως να μην κλάψεις μπροστά στο παιδί που ήδη σε περιμένει σπίτι; Πως να ακυρώσεις έτσι απλά την ύπαρξη του άλλου σου παιδιού μόνο και μόνο επειδή δεν επέστρεψε σπίτι μαζί σας; Πως να κοιτάξεις κατάματα την φίλη που κρατάει το μωρό της στην αγκαλιά της,  όταν και η ίδια αποφεύγει το δικό σου βλέμμα; Πως να ξεχάσεις τα κλάματα των μωρών από τα διπλανά δωμάτια όταν το δικό σου ήταν αφύσικα σιωπηλό; Πως να μην πονάς όταν βλέπεις μητέρες με τα μωρά τους, όταν εσύ έχεις βάλει το άψυχο σώμα του δικού σου σε ένα κουτί και κάτω από μια μαρμάρινη πλάκα; Πως να γιορτάσεις γενέθλια ξανά όταν η δική σου καρδιά συνέχισε να χτυπάει την στιγμή που του παιδιού σου σταμάτησε; Πως να ξεχάσεις πως σου έδωσαν χάπια για να μην έχεις γάλα; Πως είχες λόχια και όλα όσα έχει μια μητέρα που γέννησε, εκτός από το σημαντικότερο; Το παιδί της; Πως να ξεχάσεις πως συνέχισες να βγάζεις γάλα για άλλα πρόωρα θαύματα και ας έθαψες μόλις το δικό σου θαύμα - πόση δύναμη νομίζεις πως θέλει αυτό; Πως να εξηγήσεις τα γιατί στον εαυτό σου, τα ατελείωτα παιχνίδια του μυαλού προσπαθώντας να σκεφτεί κάθε στιγμή και λεπτό που προηγήθηκε πριν συμβεί το κακό, ώστε να αιτιολογήσει η λογική τα παράλογα; Με τι καρδιά να κοιτάξεις τα μπαλόνια στον διάδρομο του μαιευτηρίου, πόσο να αντέξεις τα χαρούμενα πρόσωπα και τα "Να σας ζήσει" που ακούς διαρκώς στους δίπλα θαλάμους αφού στον δικό σου έχει πέσει νεκρική σιγή; Πως να αποδεχθείς την πιθανότητα πως δεν θα ξαναγίνεις μητέρα- πως δεν θα ακούσεις ξανά αυτό το φρέσκο από Θεό κλάμα, πως δεν θα ξαναθηλάσεις, δεν θα ξανανιώσεις την χαρά του να σε κλωτσάει κάποια ψυχή εκ των έσω και να χαίρεσαι για αυτό; Πως να εξηγήσεις πόσο παράλογο είναι να παλεύεις για τα αυτονόητα, πόσο ανίκανη νιώθεις που για κάποιο λόγο δεν κατάφερες να εκπληρώσεις τον πρωταρχικό σου ρόλο ως γυναίκα; Σε ποιον να μιλήσεις για τους εφιάλτες, τους τόσο τρομακτικούς που ξυπνάς με λυγμούς, εφιάλτες που σε συνοδεύουν για πάντα μετά την απώλεια; Πως να εξηγήσεις πως παρόλα αυτά λαχταράς να κοιμηθείς μην και σου χαρίσει και κάποιο όμορφο όνειρο, κάποιο που να δεις πάλι την μορφή του, να το νιώσεις πάλι μαζί σου; Πως να εξηγήσεις τον μόνιμο φόβο Θεού που έχεις, (και ας τα έχεις βρει πια μαζί Του), πως να εξηγήσεις την ανάγκη σου για αγάπη δίχως όρους, πως να εξηγήσεις τις "παράλογες" φοβίες σου; Πως να εξηγήσεις τον θυμό σου όταν βλέπεις μιζέρια και αχαριστία σε ανθρώπους που τα παιδιά τους, τους χαρίστηκαν με ευκολία, σε ποιον να τολμήσεις να πεις πως παλεύεις να γίνεις καλύτερος άνθρωπος για να αξίζεις μια θέση δίπλα στα αγγελούδια σου όταν έρθει  ώρα χωρίς να σε περάσει για τρελή; Πως να συνεχίσεις να απαντάς στα "Μόνο ένα παιδί έχεις;" ή στο "Άντε, πότε θα κάνετε ένα παιδάκι;" όταν οι ίδιοι που ρωτάνε ποτέ δεν αναγνώρισαν το πένθος σου; Πως να εξηγήσεις πως ήθελες το μωρό σου δίπλα σου, έστω και νεκρό, πως να το αποχωριστείς, ποιος γονιός είναι έτοιμος για αυτό; Πως να απαντήσεις όταν σου ζητάνε να είσαι ευγνώμων για τα παιδιά που ήδη έχεις, πως να εξηγήσεις πως είσαι ευγνώμων- περισσότερο από όσο θα είναι αυτοί που στο λένε σε όλη τους τη ζωή- αλλά θες να τους ρωτήσεις ποιο δικό τους παιδί θα ήταν διατεθειμένοι να αποχωριστούν; Πως να το κάνεις αυτό χωρίς να σε θεωρήσουν κακιά; Πως να εξηγήσεις πως αν δεν το έχουν ζήσει δεν μπορούν να έχουν και άποψη; Πως να δώσεις να καταλάβουν πως απλά πονάς... 

Είτε το είδαν το παιδί σου, είτε όχι- είτε το είδες και η ίδια, είτε όχι, δεν παύει λεπτό να είναι το παιδί σου. Αίμα από το αίμα σου. Ψυχή από την ψυχή σου. 

Πως να καταλάβουν  πως ο μόνος λόγος που στέκεσαι ακόμα στα πόδια σου είναι επειδή δεν έχεις άλλη επιλογή. Πως να καταλάβουν τον αγώνα που έδωσες, που δίνεις και που θα δίνεις σε όλη σου την ζωή για να αντιμετωπίζεις τα πολλαπλά αυτά σκοτεινά πρόσωπα της απώλειας. Πως να ξέρουν αν δεν σε ρωτήσουν έστω και μια φορά πως ένιωσες, πως νιώθεις... 

Το κείμενο αυτό είναι αφιερωμένο σε όλα μου τα αγγελούδια. Είναι αφιερωμένο σε όλα τα αγγελούδια του ουρανού. Είναι όμως αφιερωμένο και σε όλες τις αγαπημένες μου μανούλες αγγέλων, αυτές που μου δίνουν δύναμη από την δύναμη τους, αυτές που ένα μικρό κομμάτι τους κρύβεται σε αυτό εδώ το κείμενο. Είναι αφιερωμένο και σε σένα που δεν έχεις ζήσει την νεογνική απώλεια ή απώλεια κύησης και ούτε στο εύχομαι. Εύχομαι όμως- την επόμενη φορά που θα βρεθείς απέναντι με μια μητέρα, έναν πατέρα ή ένα ζευγάρι που την έζησε- να βρεις την δύναμη να τους κοιτάξεις στα μάτια, να τους πεις πως λυπάσαι και να τους ρωτήσεις πως νιώθουν. 

Αν αυτοί έχουν την δύναμη να σου πουν, τότε έχεις σίγουρα και εσύ την δύναμη να τους ακούσεις.